Dodaq quruluğu: 7 səbəb və çatlamış dodaqların müalicəsi

Dodaq quruluğu xüsusilə soyuq və quru havalarda tez-tez rast gəlinən problemdir. Dodaqların çatlaması susuzlaşma, dodaqları tez-tez yalamaq, bəzi dərmanlar və vitamin çatışmazlığı ilə də əlaqəli ola bilər. Çox vaxt sadə nəmləndirmə və düzgün qulluq kömək edir. Lakin davamlı, ağrılı çatlar və ağız künclərində yaralar əlavə müayinə tələb edə bilər.

Dodaq quruluğu nədir?

Dodaq quruluğu dodaq səthinin nəmliyini itirməsi, qabıqlanması və bəzən çatlaması ilə xarakterizə olunan vəziyyətdir. “Çatlamış dodaqlar” ifadəsi də çox vaxt eyni halı təsvir edir. Dodaqların qurumasına hava şəraiti, dodaqların həddindən artıq yalanması və müəyyən dərmanların qəbulu səbəb ola bilər.

Bu vəziyyət geniş yayılıb və insanların əksəriyyətində müvəqqəti olur. Bəzən isə xeylit adlanan daha ciddi iltihabi vəziyyət yaranır. Xeylit zamanı xüsusilə ağız künclərində dəri çatları meydana gələ, bəzi hallarda infeksiya qoşula bilər. Əksər sadə hallarda evdə qulluq kifayət etsə də, güclü və davamlı çatlama zamanı dermatoloqa müraciət etmək məqsədəuyğundur.

Dodaq quruluğunun əlamətləri

Dodaq quruluğu müxtəlif əlamətlərlə özünü göstərə bilər. Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:

• dodaqlarda quruluq və dartılma hissi;
• dərinin qabıqlanması və pulcuqlanma;
• səthi yaralar və qıcıqlanma;
• şişkinlik;
• ağrılı çatlar;
• bəzən qanama.

Əlamətlər yüngül olduqda dodaq səthinin müntəzəm nəmləndirilməsi vəziyyəti yaxşılaşdıra bilər. Qanama, nəzərəçarpan şişkinlik və sağalmayan yaralar isə ayrıca diqqət tələb edir.

Dodaq quruluğunun 7 əsas səbəbi

1. Soyuq hava və aşağı rütubət

Dodaqlarda dərinin digər sahələrində olduğu kimi yağ ifraz edən vəzilərin olmaması onları nəmi itirməyə daha həssas edir. Qışda havanın rütubətinin azalması, külək və soyuq dodaq quruluğu riskini artırır. Bu zaman dodaq səthi daha tez qabıqlanır və çatlayır.

2. Günəş şüalarına uzunmüddətli məruz qalmaq

Yayda və açıq havada uzun müddət qalmaq da dodaqların zədələnməsini və qurumasını gücləndirə bilər. Günəşdən qoruyucu təsiri olan dodaq balzamı xüsusilə bu hallarda faydalıdır.

3. Dodaqları tez-tez yalamaq

Dodaqları yalamaq ilk anda nəmləndirirmiş kimi görünür. Əslində isə tüpürcək buxarlandıqca nəm itkisini artıra, səthi daha çox qıcıqlandıra bilər. Beləliklə, dodaq quruluğu ilə yalama vərdişi bir-birini gücləndirən dövrəyə çevrilir.

4. Orqanizmin susuzlaşması

Kifayət qədər maye qəbul edilmədikdə dodaqların quruması digər susuzlaşma əlamətləri ilə birgə görünə bilər. Başgicəllənmə, ağız quruluğu, baş ağrısı, sidik ifrazının azalması və qəbizlik susuzlaşmanın mümkün əlamətləridir. Ağır hallarda qan təzyiqinin enməsi, sürətli nəfəsalma və ürəkdöyünmə də müşahidə oluna bilər.

5. Vitamin və qida maddələrinin çatışmazlığı

Yetərsiz qidalanma bədənin müxtəlif toxumalarına, o cümlədən dodaqların sağlamlığına təsir edə bilər. Vitamin çatışmazlığı bəzi hallarda dodaq künclərində çatlama ilə əlaqəli olur. Qida rasionu məhdud olan şəxslər ehtiyac duyulan vitamin və mineralları kifayət qədər qəbul etdiklərindən əmin olmalıdırlar. Bununla belə, hər dodaq çatlamasını vitamin çatışmazlığı ilə izah etmək düzgün deyil.

6. Bəzi dərmanlar və preparatlar

Müəyyən dərmanların qəbulu dodaq quruluğu ehtimalını artıra bilər. Mənbədə A vitamini tərkibli preparatlar, retinoidlər (məsələn, tretinoin və adapalen), litium və kimyaterapiya dərmanları qeyd olunur. Dərman qəbul etdikdən sonra dodaq quruluğu yaranarsa, müalicəni özbaşına dayandırmayın; həkimlə məsləhətləşin.

7. Dodaq iltihabı — xeylit

Davamlı və güclü dodaq çatlaması bəzən xeylitlə bağlı olur. Xeylit zamanı dodaqların qızarması, səthdə kələ-kötürlük, xoralar, ağımtıl sahələr və ağız künclərində ağrılı çatlar müşahidə edilə bilər. Xeylit infeksiya və ya iltihabi xəstəliklərlə, o cümlədən Kron xəstəliyi ilə əlaqəli ola bilər. Ağız künclərində yığılan tüpürcək, diş protezləri və ortodontik aparatlarla bağlı qıcıqlanma da vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.

Dodaq quruluğu üçün kimlər daha çox risk altındadır?

Dodaq quruluğu hər kəsdə yarana bilər, xüsusilə də dərisi quru olan insanlarda. Susuzlaşma və yetərsiz qidalanma riski yüksək olan şəxslərdə dodaq problemləri daha çox görünə bilər. Həddindən artıq alkoqol qəbulu bəzi vitaminlərin mənimsənilməsini çətinləşdirə bilər. Yaşlılarda iştahanın azalması da qida çatışmazlığı riskini yüksəldə bilər.

Vegetarian və ya digər məhdudlaşdırılmış qidalanma rejimləri mütləq vitamin çatışmazlığı demək deyil; əsas məsələ menyunun balanslı qurulmasıdır. Dodaq quruluğu ilə yanaşı güclü zəiflik, başgicəllənmə və az sidik ifrazı varsa, yalnız balzamla kifayətlənmək olmaz.

Dodaq quruluğunu necə müalicə etmək olar?

Dodaqları gün ərzində nəmləndirin

Sadə, qoxusuz, qıcıqlandırıcı əlavələri az olan dodaq balzamını gün ərzində və yatmazdan əvvəl tətbiq edin. Vazelin tərkibli qoruyucu vasitələr dodağın səthində nəm itkisini azaltmağa kömək edə bilər. Balzam çəkdikdən sonra dodağı yalamaqdan və qabıqları qoparmaqdan çəkinin.

Kifayət qədər su için

Gün ərzində maye qəbulunu öz ehtiyacınıza uyğun saxlayın. Dodaq quruluğu susuzlaşma ilə bağlıdırsa, maye balansının bərpası kömək edə bilər. Ağır susuzlaşma əlamətlərində isə tibbi yardım lazımdır.

Ev havasının rütubətinə diqqət edin

Xüsusilə qışda istilik sistemləri otaq havasını quruda bilər. Düzgün təmizlənən hava nəmləndiricisindən istifadə faydalı ola bilər. Cihazın təlimata uyğun təmizlənməsi kif və mikroorqanizmlərin çoxalmasının qarşısını almaq üçün vacibdir.

Küləkdən, soyuqdan və günəşdən qorunun

Soyuq və küləkli havada ağzınızı şərflə örtmək dodağın xarici təsirlərə məruz qalmasını azalda bilər. Günəşli havada isə ən azı SPF 15 olan dodaq balzamı istifadə edin və gün ərzində istehsalçının tövsiyəsinə uyğun təkrarlayın.

Dodaqları qıcıqlandıran vərdişlərdən uzaq durun

Dodağı dişləmək, tez-tez yalamaq və qabıq qoparmaq sağalmanı ləngidə bilər. İstifadə etdiyiniz kosmetik vasitə yanma və ya göynəmə yaradırsa, onu dayandırın. Güclü qıcıqlanma, səpgi və şişkinlik olarsa, mütəxəssislə danışın.

Nə zaman dermatoloqa müraciət etməlisiniz?

Dodaq quruluğu evdə düzgün qulluqla yaxşılaşmırsa və ya təkrar-təkrar qayıdırsa, dermatoloq səbəbi araşdıra bilər. Xüsusilə ağız künclərində çatlar, ağrılı yaralar, ağ ləkələr, qızartı, qanama və infeksiya əlamətləri olduqda həkim müayinəsi vacibdir. Həkim sadə quruluqla xeylit kimi vəziyyətləri fərqləndirə bilər.

Susuzlaşma və ya yetərsiz qidalanmadan şübhələnirsinizsə, həkimə gecikmədən müraciət edin. Güclü halsızlıq, huşun qarışması, çox az sidik ifrazı və ya sürətli ürəkdöyünmə ciddi vəziyyətin əlaməti ola bilər.

Dodaq quruluğunun qarşısını almaq üçün 5 gündəlik vərdiş

• Dodaq balzamını yalnız çatlar yarananda deyil, ehtiyac olduqca müntəzəm istifadə edin.
• Gün ərzində kifayət qədər maye qəbul edin.
• Küləkli və soyuq havada dodaqları qoruyun.
• Çölə çıxmazdan əvvəl SPF-li dodaq qoruyucusundan istifadə edin.
• Dodaqları yalamaq, dişləmək və qabıqları qoparmaq vərdişindən uzaq durun.

Tez-tez verilən suallar

Dodaq quruluğu hansı vitamin çatışmazlığından yaranır?

Bəzi vitamin və qida maddələrinin çatışmazlığı ağız künclərində çatlama ilə əlaqəli ola bilər. Ancaq dodaq quruluğunun ən yayğın səbəblərindən biri xarici mühit və nəm itkisidir. Çatışmazlıqdan şübhələnirsinizsə, müayinə olmadan yüksək dozalı əlavələr qəbul etməyin.

Dodaqlar niyə daim çatlayır?

Davamlı çatlamaya quru hava, dodaqları yalamaq, qıcıqlandırıcı məhsullar, bəzi dərmanlar və xeylit səbəb ola bilər. Uzun sürən hallarda səbəb dermatoloq tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Çatlamış dodaqlara nə yaxşı gəlir?

Qoxusuz nəmləndirici balzam, kifayət qədər maye, külək və günəşdən qorunma çox vaxt kömək edir. Şiddətli ağrı, infeksiya və sağalmayan yaralarda ev üsullarına arxalanmaq olmaz.

Dodaq quruluğu yoluxucudurmu?

Sadə dodaq quruluğu yoluxucu deyil. Lakin bəzi yoluxucu infeksiyalar da dodaq və ağız ətrafında yaralar yarada bilər. Səbəb aydın deyilsə, həkimlə məsləhətləşin.