Bel Yırtığı Nədir? Əlamətləri, Səbəbləri və Müalicəsi

Bel ağrısı bir çox insanın həyatının müəyyən dövründə qarşılaşdığı sağlamlıq problemlərindən biridir. Bəzən uzun müddət oturduqdan sonra, bəzən ağır əşya qaldırarkən, bəzən də heç bir aydın səbəb olmadan bel nahiyəsində ağrı hiss edə bilərik. Ağrı ayağa yayılır, keyimə və ya əzələ zəifliyi ilə müşayiət olunursa, bunun səbəblərindən biri bel yırtığı ola bilər.

Bel yırtığı nədir? Bu, onurğanın bel hissəsində yerləşən fəqərələrarası diskin bir hissəsinin normal sərhədlərindən kənara çıxması nəticəsində yaranan vəziyyətdir. Diskin xaricə çıxan hissəsi yaxınlıqdakı sinir köklərinə təzyiq göstərdikdə beldən ayağa yayılan ağrı, keyimə, qarışqa gəzməsi hissi və əzələ zəifliyi kimi əlamətlər meydana çıxa bilər.

Bu problem insanın gündəlik həyatına ciddi təsir göstərə bilər. Uzun müddət oturmaq, avtomobil idarə etmək, əyilmək və hətta adi gəzinti belə narahatlıq yarada bilər. Lakin diaqnoz qoyulan hər kəsin əməliyyata ehtiyacı olmur. Bir çox xəstədə şikayətlər düzgün müalicə ilə və zamanla azalır.

Bel yırtığının əlamətlərini, yaranma səbəblərini və müalicə imkanlarını bilmək həm problemi vaxtında müəyyən etməyə, həm də sağlamlıqla bağlı düzgün qərarlar verməyə kömək edir.

Bel Yırtığı Nədir və Necə Yaranır?

Onurğamız bir-biri ilə əlaqəli fəqərələrdən ibarətdir. Fəqərələrin arasında yerləşən disklər hərəkət zamanı yaranan təzyiqi paylayır, zərbələri yumşaldır və onurğanın elastikliyini təmin edir.

Hər bir fəqərələrarası diskin xarici hissəsi daha möhkəm lifli toxumadan, daxili hissəsi isə yumşaq, jeleyəbənzər materialdan ibarətdir.

Zamanla, təkrarlanan fiziki yüklənmələr və ya digər amillərin təsiri ilə diskin xarici qatında zəifləmə yarana bilər. Nəticədə daxili material xaricə doğru çıxır. Bu vəziyyət bel yırtığı və ya tibbi terminlə lumbar disk herniyası adlanır.

Yırtıqlaşmış disk sinir kökünə yaxın yerləşirsə, həmin siniri qıcıqlandıra və ya sıxa bilər. Bu zaman ağrı yalnız beldə deyil, ombada, budda, baldırda və hətta ayaq pəncəsində də hiss oluna bilər.

Lakin vacib bir məqam var: MRT müayinəsində disk yırtığının görünməsi mütləq ağrının həmin yırtıqdan qaynaqlandığı anlamına gəlmir. Bəzi insanlarda disk yırtığı heç bir ciddi şikayət yaratmadan mövcud ola bilər.

Buna görə diaqnoz qoyularkən görüntüləmə nəticələri xəstənin şikayətləri və fiziki müayinə ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir.

Bel Yırtığının Əlamətləri Hansılardır?

Bel yırtığının əlamətləri yırtığın yerləşdiyi nahiyədən, hansı sinir kökünü təsirləndirməsindən və sinirə göstərdiyi təzyiqdən asılı olaraq dəyişə bilər.

Bəzi insanlar yalnız bel nahiyəsində ağrı hiss edir. Digərlərində isə ağrı ombadan başlayaraq ayaq pəncəsinə qədər yayıla bilər.

Ən çox rast gəlinən əlamətlər bunlardır:

• Belin aşağı hissəsində ağrı
• Ombaya və ayağa yayılan ağrı
• Ayaqlarda keyimə və qarışqa gəzməsi hissi
• Bəzi əzələlərdə gücsüzlük
• Əyilərkən və ya ağır əşya qaldırarkən ağrının artması
• Uzun müddət oturduqda narahatlığın güclənməsi
• Öskürmə və asqırma zamanı ağrının artması
• Yeriməkdə və müəyyən hərəkətləri yerinə yetirməkdə çətinlik

Bu əlamətlərin hamısı eyni insanda müşahidə olunmaya bilər. Həmçinin belə şikayətlər başqa xəstəliklər zamanı da yarana bilər.

Bel Ağrısı

Ən geniş yayılmış əlamətlərdən biri belin aşağı hissəsində hiss edilən ağrıdır.

Ağrı bəzən küt sızıltı, bəzən isə kəskin sancı şəklində olur. İnsan oturduğu yerdən qalxanda, önə əyiləndə və ya ağır bir əşyanı götürməyə çalışanda ağrının artdığını hiss edə bilər.

Bəzi hallarda ağrı qəfil başlayır, digər hallarda isə tədricən güclənir.

Bel ağrısının hər zaman disk yırtığından yaranmadığını da nəzərə almaq lazımdır. Əzələ gərginliyi, oynaq problemləri və digər səbəblər də oxşar ağrıya səbəb ola bilər.

Ayağa Yayılan Ağrı — Siyatik

Sinir kökü qıcıqlandıqda ağrı beldən ombaya, oradan isə ayağa doğru yayıla bilər. Bu tip ağrı çox vaxt siyatik adlandırılır.

Siyatik ağrısı adətən bir ayaqda daha güclü hiss olunur. Bəzi insanlarda isə hər iki ayaqda simptomlar müşahidə edilə bilər.

Ağrı kəskin, yanğılı və ya elektrik vurmasına bənzər formada təsvir oluna bilər. Bəzən yerimək, oturmaq, öskürmək və ya asqırmaq ağrını daha da gücləndirir.

Ayaqlarda Keyimə və Qarışqa Gəzməsi

Disk yırtığı sinir köklərinə təsir etdikdə ayağın müəyyən hissələrində hissiyyat dəyişiklikləri meydana çıxa bilər.

Xəstə ayağında keyimə, iynə batması və ya qarışqa gəzməsi hissindən şikayət edə bilər. Bu əlamətlər bəzən budun arxa hissəsində, bəzən baldırda, bəzən isə ayaq pəncəsində hiss olunur.

Hissiyyatın hansı nahiyədə dəyişməsi təsirlənmiş sinirdən asılıdır.

Əzələ Zəifliyi

Sinir sıxılması yalnız ağrı və keyimə ilə məhdudlaşmaya bilər. Bəzi hallarda əzələlərin normal işləməsinə də təsir göstərir.

Məsələn, xəstə ayağının ön hissəsini yuxarı qaldırmaqda çətinlik çəkə, yeriyərkən ayağı büdrəyə və ya pilləkən qalxmaqda əvvəlkindən daha çox əziyyət çəkə bilər. Bu cür əlamətlər sinir funksiyasının təsirləndiyini göstərə bilər.

Yeni yaranan və ya getdikcə artan əzələ zəifliyi olduqda gecikmədən həkimə müraciət etmək vacibdir.

Hərəkət Məhdudiyyəti

Bu problemi olan insanlarda gündəlik hərəkətlər də çətinləşə bilər. Bəzən uzun müddət oturmaq, ayaq üstə dayanmaq, əyilmək, ayaqqabı geyinmək və ya yataqdan qalxmaq ağrıya səbəb olur.

Ağrının güclənəcəyindən ehtiyat edən insan hərəkətlərini azaltmağa başlaya bilər. Lakin uzunmüddətli hərəkətsizlik əzələlərin zəifləməsinə və bərpa prosesinin çətinləşməsinə səbəb ola bilər.

Buna görə hərəkət səviyyəsi ağrının şiddətinə və həkimin tövsiyələrinə uyğun tənzimlənməlidir.

Bel Yırtığının Təcili Əlamətləri Hansılardır?

Bəzi ağır hallarda sinir strukturlarına ciddi təzyiq yarana bilər. Xüsusilə onurğa kanalının aşağı hissəsindəki sinir köklərinin sıxılması kauda ekvina sindromu adlanan təcili tibbi vəziyyətə səbəb ola bilər.

Aşağıdakı əlamətlərdən biri yarandıqda təcili tibbi yardım almaq lazımdır:

• Sidiyə çıxa bilməmək və ya sidik ifrazının qəfil çətinləşməsi
• Sidik və ya nəcisə nəzarətin itirilməsi
• Qasıq, cinsiyyət orqanları və oturacaq nahiyəsi ətrafında keyimə
• Ayaqlarda qəfil yaranan və ya sürətlə artan gücsüzlük
• Hər iki ayaqda ciddi hissiyyat dəyişikliyi
• Ağır travmadan sonra yaranan güclü bel ağrısı

Bu əlamətlər hər zaman disk yırtığı ilə əlaqəli olmaya bilər, lakin sinir sisteminin ciddi zədələnməsini göstərə bilər. Belə hallarda ev şəraitində müalicə aparmaq və ya əlamətlərin öz-özünə keçməsini gözləmək təhlükəlidir.

Bel Yırtığının Əsas Səbəbləri

Bu problem bir çox hallarda tək bir səbəbə görə deyil, müxtəlif amillərin birgə təsiri nəticəsində yaranır. Disklərin yaşla əlaqəli dəyişməsi, fiziki yüklənmələr, irsi faktorlar və həyat tərzi bu prosesə təsir edə bilər.

Yaşla Əlaqəli Disk Dəyişiklikləri

Yaş artdıqca fəqərələrarası disklərin su tərkibi və elastikliyi dəyişir. Disklər əvvəlki kimi elastik olmaya və mexaniki təsirlərə qarşı daha həssas hala gələ bilər.

Bunun nəticəsində diskin xarici qatında çatlar yarana və daxili hissəsi xaricə doğru çıxa bilər. Bu proses yaşlanma ilə əlaqəli olsa da, bel yırtığı yalnız yaşlı insanlarda müşahidə edilmir.

Ağır Yük Qaldırmaq

Ağır əşyanı düzgün olmayan formada qaldırmaq bel nahiyəsinə düşən yükü artıra bilər. Xüsusilə beldən əyilərək ağır əşyanı yerdən götürmək və eyni zamanda bədəni döndərmək onurğaya əlavə gərginlik yarada bilər.

Bəzi insanlarda bel ağrısı məhz belə hərəkətdən sonra başlayır. Lakin ağır yük qaldırmaq hər zaman yırtığın yeganə səbəbi deyil. Çox vaxt diskdə əvvəlcədən mövcud olan dəyişikliklər də rol oynayır.

Uzun Müddət Oturmaq

Ofis işçiləri, sürücülər və gün ərzində uzun müddət oturan şəxslər bel ağrısından daha çox şikayət edə bilərlər. Uzun müddət hərəkətsiz qalmaq əzələ gərginliyinə və bel nahiyəsində narahatlığa səbəb ola bilər.

Xüsusilə bədəni uzun müddət eyni vəziyyətdə saxlamaq ağrını gücləndirə bilər. Oturma vəziyyətini dəyişmək, müntəzəm fasilələr vermək və gün ərzində hərəkət etmək onurğa sağlamlığı üçün faydalıdır.

Artıq Çəki

Artıq bədən çəkisi onurğaya düşən mexaniki yükü artıra bilər. Bu vəziyyət bel nahiyəsindəki strukturların əlavə yüklənməsi ilə əlaqəli ola bilər.

Artıq çəkisi olan insanlarda sağlam şəkildə çəki azaltmaq ümumi sağlamlıq və hərəkət qabiliyyəti baxımından faydalı ola bilər.

Genetik Faktorlar

Ailəsində fəqərələrarası disk problemləri olan insanlarda oxşar problemlərə meyillilik müşahidə edilə bilər. Genetik faktorlar disklərin quruluşuna və degenerativ dəyişikliklərə həssaslığa təsir göstərə bilər.

Lakin irsi meyillilik yırtığın mütləq yaranacağı anlamına gəlmir.

Siqaret İstifadəsi

Siqaret çəkmək disk degenerasiyası və bel problemləri ilə əlaqələndirilən amillərdəndir. Siqaretin tərgidilməsi ümumi sağlamlıqla yanaşı, onurğa sağlamlığı baxımından da faydalıdır.

Bel Yırtığına Necə Diaqnoz Qoyulur?

Bel ağrısı ilə həkimə müraciət etdikdə ilk mərhələdə şikayətlərin necə başladığı, nə qədər davam etdiyi və hansı hərəkətlərlə artdığı öyrənilir. Həkim həmçinin ağrının ayağa yayılıb-yayılmadığını, keyimə və əzələ zəifliyi kimi əlamətlərin mövcudluğunu qiymətləndirir.

Diaqnostika fiziki və nevroloji müayinə ilə başlayır. Bəzi hallarda əlavə görüntüləmə müayinələrinə ehtiyac yaranır.

Fiziki və Nevroloji Müayinə

Fiziki müayinə zamanı həkim onurğanın hərəkət qabiliyyətini, ayaqlardakı əzələ gücünü, refleksləri və hissiyyatı yoxlaya bilər. Bəzi xüsusi testlər sinir kökünün qıcıqlanmasını müəyyən etməyə kömək edir.

Məsələn, Laseq testi zamanı xəstənin ayağı müəyyən formada qaldırılır və ayağa yayılan ağrının yaranıb-yaranmadığı qiymətləndirilir. Bu testlər təkbaşına diaqnoz qoymur, lakin klinik qiymətləndirməyə kömək edir.

Görüntüləmə və Əlavə Müayinələr

Bel Yırtığı MRT Müayinəsində Necə Görünür?

Maqnit-rezonans tomoqrafiyası fəqərələrarası diskləri, sinir köklərini və ətraf yumşaq toxumaları ətraflı göstərən görüntüləmə üsuludur. Bel yırtığı şübhəsi zamanı MRT disk materialının hansı istiqamətə çıxdığını və sinirlərlə əlaqəsini göstərməyə kömək edə bilər.

Lakin hər bel ağrısı zamanı MRT lazım deyil. Ciddi nevroloji əlamətlər yoxdursa, bəzi xəstələrdə ilkin olaraq klinik qiymətləndirmə və konservativ müalicə kifayət edə bilər. MRT nəticəsinin müalicə qərarını dəyişdirə biləcəyi hallarda isə müayinə daha məqsədəuyğun hesab olunur.

Kompüter Tomoqrafiyası və Rentgen

Kompüter tomoqrafiyası onurğanın sümük strukturlarını qiymətləndirmək üçün istifadə oluna bilər. MRT aparmaq mümkün olmadıqda alternativ müayinələr nəzərdən keçirilir.

Rentgen müayinəsi isə disk yırtığını birbaşa göstərmir. Lakin sümük quruluşundakı dəyişiklikləri və bəzi digər problemləri qiymətləndirmək üçün faydalı ola bilər.

Elektromioqrafiya Müayinəsi

Elektromioqrafiya (EMQ) sinir və əzələlərin elektrik fəaliyyətinin qiymətləndirilməsinə kömək edən müayinə üsuludur. Ayaqlardakı keyimə və gücsüzlüyün sinir kökü sıxılması ilə, yoxsa başqa nevroloji problemlə əlaqəli olduğunu müəyyən etmək üçün istifadə edilə bilər.

Bu müayinə bütün xəstələr üçün mütləq deyil.

Bel Yırtığı Müalicəsi Necə Aparılır?

Müalicə xəstənin əlamətlərindən, sinir sıxılmasının dərəcəsindən, ağrının davametmə müddətindən və ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılı olaraq müəyyən edilir. Bir çox xəstədə ilk mərhələdə əməliyyatsız üsullara üstünlük verilir.

Müalicənin məqsədi ağrını azaltmaq, sinir funksiyasını qorumaq, hərəkət qabiliyyətini yaxşılaşdırmaq və insanın gündəlik fəaliyyətlərinə qayıtmasına kömək etməkdir.

Əməliyyatsız Bel Yırtığı Müalicəsi

Bu problemi olan insanların əksəriyyətində cərrahi müdaxiləyə ehtiyac yaranmır. Əlamətlər bəzi xəstələrdə bir neçə həftə ərzində tədricən azala bilər.

Əməliyyatsız müalicə aşağıdakı yanaşmaları əhatə edə bilər:

• Gündəlik aktivliyin vəziyyətə uyğun tənzimlənməsi
• Fizioterapiya və xüsusi hərəkət proqramları
• Həkim tərəfindən uyğun görülən ağrıkəsici dərmanlar
• Əzələ gücünün və hərəkət qabiliyyətinin bərpası
• İsti və ya soyuq kompres tətbiqləri
• Erqonomik şəraitin yaxşılaşdırılması
• Lazım gəldikdə əlavə ağrı müalicəsi üsulları

Müalicə hər xəstədə fərdi planlaşdırılmalıdır.

Fizioterapiya və Reabilitasiya

Fizioterapiya ağrının idarə edilməsinə və hərəkət qabiliyyətinin bərpasına kömək edə bilər. Fizioterapevt xəstənin ağrı səviyyəsini, əzələ gücünü və gündəlik fəaliyyətlərini qiymətləndirərək uyğun məşq proqramı hazırlayır.

Məşqlər bel və qarın əzələlərinin gücləndirilməsinə, hərəkətlərin daha rahat yerinə yetirilməsinə və ümumi fiziki funksiyanın yaxşılaşdırılmasına yönələ bilər.

Burada əsas məsələ düzgün məşq seçimidir. İnternetdə yayılan hər bir bel hərəkəti bütün xəstələr üçün uyğun deyil. Xüsusilə ayağa yayılan ağrı və əzələ zəifliyi olan insanlarda məşqlər fərdi qiymətləndirməyə əsasən seçilməlidir.

Bel Yırtığı Üçün Dərman Müalicəsi

Ağrını azaltmaq üçün müəyyən dərman preparatlarından istifadə edilə bilər. Həkim xəstənin vəziyyətinə uyğun olaraq qısa müddətli ağrıkəsici və ya iltihabəleyhinə dərman müalicəsini nəzərdən keçirə bilər.

Lakin bu dərmanların mədə-bağırsaq sistemi, böyrəklər və ürək-damar sistemi ilə bağlı əlavə təsirləri ola bilər. Bu səbəbdən dozası və qəbul müddəti həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Bəzi xüsusi hallarda şiddətli siyatik ağrısının idarə edilməsi üçün epidural inyeksiya kimi üsullar da nəzərdən keçirilə bilər. Bu müdaxilələr bütün xəstələr üçün uyğun deyil.

Manual Terapiya və Masaj

Manual terapiya müəyyən xəstələrdə ağrının yüngülləşdirilməsinə kömək edə bilər. Lakin disk yırtığı və siyatik zamanı əsas müalicəni əvəz etməməlidir. Bəzi klinik tövsiyələrdə manual terapiyanın fərdi məşq proqramını əhatə edən müalicə planının bir hissəsi kimi nəzərdən keçirilməsi qeyd olunur.

Onurğaya güclü və nəzarətsiz manipulyasiyalar etməkdən çəkinmək lazımdır. Xüsusilə əzələ zəifliyi və ciddi sinir sıxılması olan şəxslərdə əvvəlcə tibbi qiymətləndirmə aparılmalıdır.

Akupunktur, ultrasəs, elektrik stimulyasiyası və digər cihaz əsaslı müalicələrin effektivliyi barədə sübutlar müxtəlifdir. Məsələn, Böyük Britaniyanın NICE təşkilatı bel ağrısı və siyatik üçün akupunkturu, terapevtik ultrasəsi və bir sıra elektroterapiya üsullarını rutin müalicə kimi tövsiyə etmir.

Bel Yırtığına Ev Şəraitində Nə Yaxşı Təsir Edir?

Bu vəziyyətlə əlaqəli ağrılar bəzən gündəlik həyatda müəyyən dəyişikliklər etməklə yüngülləşdirilə bilər. Lakin ev şəraitində tətbiq edilən üsullar tibbi müayinənin və zəruri müalicənin əvəzi deyil.

Qısa Müddətli İstirahət

Ağrının çox güclü olduğu ilk günlərdə qısa fasilələrlə istirahət etmək rahatlıq verə bilər. Lakin uzun müddət yataqda hərəkətsiz qalmaq əksər xəstələr üçün faydalı deyil.

Mümkün olduğu qədər gündəlik fəaliyyətləri ağrıya uyğun davam etdirmək və tədricən hərəkəti artırmaq daha məqsədəuyğundur.

İsti və Soyuq Kompres

Bəzi insanlarda soyuq kompres ağrılı nahiyədə narahatlığı azalda bilər. Digərlərində isə isti kompres əzələ gərginliyini yüngülləşdirir.

Kompres tətbiq edilərkən dərinin zədələnməməsinə diqqət yetirilməlidir. İsti və ya soyuq vasitələri birbaşa dəriyə uzun müddət tətbiq etmək olmaz.

Düzgün Yuxu Vəziyyəti

Bel ağrısı olan insanlarda yatış vəziyyəti rahatlığa təsir göstərə bilər. Bəziləri yanüstə uzanarkən dizlərinin arasına yastıq qoyduqda, digərləri isə arxası üstə uzanarkən dizlərinin altını dəstəklədikdə özlərini daha rahat hiss edirlər.

Hamı üçün uyğun olan yeganə yatış vəziyyəti yoxdur. Əsas məqsəd ağrını artırmayan və rahat yuxuya imkan verən vəziyyətin seçilməsidir.

Gündəlik Gəzinti

Gəzinti bel ağrısı olan bir çox insan üçün uyğun fiziki fəaliyyət növüdür. Qısa və rahat gəzintilər hərəkətsizliyin qarşısını almağa və gündəlik aktivliyə qayıtmağa kömək edə bilər.

Gəzinti zamanı ayağa yayılan ağrı ciddi şəkildə artırsa, fəaliyyətin müddəti və intensivliyi yenidən qiymətləndirilməlidir.

Oturma və İş Şəraitinin Dəyişdirilməsi

Uzun müddət masa arxasında işləyən insanların müntəzəm olaraq ayağa qalxması və hərəkət etməsi faydalıdır. Oturarkən belin dəstəklənməsi, ayaqların yerə rahat yerləşdirilməsi və monitorun uyğun hündürlükdə olması narahatlığı azalda bilər.

Bundan əlavə, saatlarla eyni vəziyyətdə qalmaq əvəzinə tez-tez mövqe dəyişmək tövsiyə olunur.

Bel Yırtığı Məşqləri: Hansı Hərəkətlər Faydalıdır?

Məşqlər əzələ gücünün bərpasına, ümumi hərəkət qabiliyyətinin yaxşılaşmasına və gündəlik fəaliyyətlərə daha rahat qayıtmağa kömək edə bilər. Lakin məşq seçimi yırtığın yerləşməsindən və xəstənin simptomlarından asılıdır.

Fizioterapevt uyğun hesab etdikdə aşağıdakı məşqlər fərdi proqramda istifadə oluna bilər:

• Pelvik tilt — çanağın nəzarətli şəkildə hərəkət etdirilməsi
• Körpü hərəkəti — omba və gövdə əzələlərinin gücləndirilməsi
• Pişik-inək hərəkəti — onurğanın yumşaq hərəkətliliyinin artırılması
• Gövdə sabitliyi məşqləri
• Yüngül gəzinti və aşağı intensivlikli aerob fəaliyyət
• Müəyyən hallarda uyğun dartınma hərəkətləri

Dizləri sinəyə çəkmə və ya önə əyilmə kimi hərəkətlər bəzi insanlarda rahatlıq versə də, digərlərində ayağa yayılan ağrını artıra bilər. Bu səbəbdən məşqlərə başlayarkən yalnız ümumi siyahılara əsaslanmaq düzgün deyil.

Hərəkət zamanı yeni keyimə, kəskin ağrı və ya əzələ zəifliyi yaranarsa, məşq dayandırılmalı və mütəxəssisə müraciət edilməlidir.

Bel Yırtığı Əməliyyatı Nə Zaman Lazım Olur?

Hər xəstənin əməliyyata ehtiyacı yoxdur. Cərrahi müdaxilə adətən sinir sıxılmasına bağlı davamlı və ciddi şikayətlər olduqda, əməliyyatsız müalicə kifayət qədər nəticə vermədikdə və görüntüləmə nəticələri xəstənin əlamətləri ilə uyğun gəldikdə nəzərdən keçirilir.

Xüsusilə davamlı siyatik ağrısı insanın gündəlik fəaliyyətini ciddi şəkildə məhdudlaşdırırsa, cərrahi qiymətləndirmə məqsədəuyğun ola bilər. Bəzi vəziyyətlərdə isə cərrahi müdaxilə təcili tələb oluna bilər. Buna misal olaraq kauda ekvina sindromunu göstərmək olar.

Diskektomiya

Diskektomiya geniş tətbiq olunan əməliyyat növlərindən biridir. Bu əməliyyat zamanı sinir kökünə təzyiq göstərən disk materialının bir hissəsi çıxarılır. Əsas məqsəd sinirin sıxılmasını azaltmaq və xüsusilə ayağa yayılan ağrını yüngülləşdirməkdir.

Mikrodiskektomiya

Mikrodiskektomiya cərrahi mikroskop və xüsusi alətlər vasitəsilə aparılan diskektomiya üsuludur. Bu yanaşma cərrahın sinir və disk strukturlarını daha dəqiq görməsinə imkan verir.

Bir çox hallarda kiçik kəsiklə həyata keçirilir, lakin əməliyyat üsulunun seçilməsi xəstənin vəziyyətindən asılıdır.

Endoskopik Bel Yırtığı Əməliyyatı

Endoskopik əməliyyat zamanı xüsusi kamera və alətlərdən istifadə olunur. Cərrah kiçik kəsik vasitəsilə yırtıqlaşmış disk materialına çataraq sinirə göstərilən təzyiqi azaltmağa çalışır.

Bu üsul müəyyən xəstələrdə daha az toxuma zədələnməsi və uyğun bərpa imkanları yarada bilər. Lakin bütün yırtıqlar endoskopik üsulla müalicə edilə bilmir.

Laminektomiya və Hemilaminektomiya

Bəzi xəstələrdə sinir strukturlarına təzyiqi azaltmaq üçün fəqərənin arxa sümük hissəsinin müəyyən sahəsinin çıxarılmasına ehtiyac ola bilər. Laminektomiya və hemilaminektomiya bu məqsədlə istifadə edilən cərrahi üsullardandır.

Hansı əməliyyatın seçiləcəyi onurğanın anatomik quruluşuna, sinir sıxılmasının səbəbinə və xəstənin ümumi vəziyyətinə əsasən müəyyən edilir.

Bel Yırtığı Əməliyyatından Sonra Sağalma Prosesi

Bərpa müddəti əməliyyatın növünə, xəstənin yaşına, ümumi sağlamlıq vəziyyətinə və əməliyyatdan əvvəlki simptomlarına görə dəyişir. Bəzi xəstələr qısa müddətdə gündəlik yüngül fəaliyyətlərinə qayıda bilsələr də, tam bərpa daha uzun zaman tələb edə bilər.

Əməliyyatdan sonra həkim xəstəyə hərəkət, fiziki yüklənmə, yara baxımı və nəzarət müayinələri ilə bağlı tövsiyələr verir.

Əməliyyatdan Sonra Nələrə Diqqət Etmək Lazımdır?

Bərpa dövründə aşağıdakı məqamlara diqqət yetirilməlidir:

• Həkimin təyin etdiyi dərmanları göstərişə uyğun qəbul etmək
• Yara nahiyəsinin təmizliyinə və vəziyyətinə nəzarət etmək
• Ağır yük qaldırmaq və fiziki yüklənmələrlə bağlı cərrahın məhdudiyyətlərinə əməl etmək
• Tövsiyə olunan gəzinti və hərəkət proqramını davam etdirmək
• Reabilitasiya planına uyğun məşqlər etmək
• Müntəzəm nəzarət müayinələrini buraxmamaq
• Siqaretdən uzaq durmaq
• Yeni yaranan nevroloji əlamətlər barədə həkimə məlumat vermək

Əməliyyatın nəticələri hər xəstədə eyni olmur. Xüsusilə sinir sıxılması uzun müddət davam etmişdirsə, keyimə və əzələ zəifliyinin bərpası ağrının azalmasından daha uzun çəkə bilər.

Bel Yırtığının Qarşısını Necə Almaq Olar?

Bu problemin qarşısını hər zaman tam almaq mümkün deyil. Yaşla əlaqəli dəyişikliklər və irsi faktorlar insanın nəzarətindən kənarda ola bilər. Bununla belə, müəyyən sağlam vərdişlər onurğanın funksiyasını qorumağa və bel problemləri riskini azaltmağa kömək edə bilər.

Müntəzəm fiziki aktivlik əzələlərin güclənməsinə və ümumi hərəkət qabiliyyətinin yaxşılaşmasına kömək edir. Sağlam çəkinin qorunması, siqaretin tərgidilməsi və iş zamanı uzun müddət hərəkətsiz qalmamaq da faydalıdır.

Ağır əşya qaldırarkən yükü bədənə yaxın tutmaq, hərəkəti nəzarətli yerinə yetirmək və lazım gəldikdə kömək almaq məsləhətdir. Əvvəllər bel yırtığı problemi yaşamısınızsa, uyğun məşq və bərpa proqramını davam etdirmək xüsusilə vacib ola bilər.

Bel Yırtığı Haqqında Tez-tez Verilən Suallar

Bel yırtığı öz-özünə sağalırmı?

Bəzi insanlarda ağrı və digər əlamətlər zamanla azalır. Diskdən xaricə çıxan materialın müəyyən hissəsi də zamanla kiçilə bilər. Lakin bu proses hər insanda eyni olmur. Simptomların davam etməsi, güclənməsi və ya yeni nevroloji əlamətlərin yaranması həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir.

Bel yırtığı hansı ayağa ağrı verir?

Ağrı adətən sinir kökünün təsirləndiyi tərəfdəki ayaqda hiss olunur. Bəzi hallarda hər iki ayaqda da şikayətlər yarana bilər. Ağrının hansı istiqamətdə yayılması yırtığın yerləşdiyi nahiyə və təsirlənən sinirdən asılıdır.

Bel yırtığı ilə siyatik eyni şeydirmi?

Xeyr. Bel yırtığı fəqərələrarası disklə əlaqəli struktur problemdir. Siyatik isə sinir köklərinin qıcıqlanması və ya sıxılması nəticəsində ayağa yayılan ağrını ifadə edir. Disk yırtığı siyatikin səbəblərindən biri ola bilər.

Bel yırtığı ağrısı harada hiss olunur?

Ağrı belin aşağı hissəsində, ombada, budda, baldırda və ayaq pəncəsində hiss oluna bilər. Hər xəstədə ağrının yayılma istiqaməti fərqlidir.

Bel yırtığı zamanı gəzinti etmək olarmı?

Bir çox xəstədə yüngül və qısa gəzinti faydalı ola bilər. Lakin ağrı ciddi şəkildə artırsa və ya yeni nevroloji simptomlar yaranırsa, fəaliyyət dayandırılmalı və həkimə müraciət edilməlidir.

Bel yırtığı olan insan idman edə bilərmi?

Bəli, bəzi fiziki fəaliyyətlər bərpa prosesinə kömək edə bilər. Lakin məşqin növü və intensivliyi fərdi şəkildə seçilməlidir. Şiddətli ağrı və əzələ zəifliyi olduqda əvvəlcə tibbi qiymətləndirmə aparılmalıdır.

Bel yırtığı üçün hansı həkimə müraciət etmək lazımdır?

Şübhə olduqda nevroloq, ortoped-travmatoloq, neyrocərrah və ya fiziki təbabət və reabilitasiya üzrə mütəxəssisə müraciət etmək olar. Hansı mütəxəssisin daha uyğun olması xəstənin əlamətlərindən və vəziyyətindən asılıdır.

Bel yırtığı əməliyyatsız sağala bilərmi?

Bəli. Bir çox insanın şikayətləri əməliyyatsız müalicə, uyğun fiziki fəaliyyət və zamanla azalır. Lakin ciddi sinir sıxılması və ya davamlı nevroloji pozğunluqlar varsa, cərrahi qiymətləndirmə tələb oluna bilər.

Bel yırtığı partlaması nədir?

Gündəlik danışıqda “yırtığın partlaması” ifadəsi bəzən diskin daxili materialının xarici qatdan keçərək onurğa kanalına çıxmasını təsvir etmək üçün istifadə edilir. Tibbdə bunun müxtəlif formaları ekstrüziya və sekvestrasiya kimi adlandırılır. Vəziyyətin ağırlığı yalnız disk materialının görünüşü ilə deyil, xəstənin əlamətləri və sinir funksiyası ilə qiymətləndirilir.

Bel yırtığı zamanı masaj etmək olarmı?

Bəzi insanlarda yumşaq toxuma masajı əzələ gərginliyini və narahatlığı azalda bilər. Lakin masaj disk yırtığını yerinə qaytarmır və sinir sıxılmasını mütləq aradan qaldırmır. Şiddətli ağrı, keyimə və əzələ zəifliyi olduqda əvvəlcə həkim məsləhəti alınmalıdır.

Bel yırtığı korseti faydalıdırmı?

Bel korseti bütün xəstələr üçün rutin müalicə üsulu hesab edilmir. Onun uzunmüddətli istifadəsi hər kəs üçün faydalı deyil. Xüsusi ehtiyac olduqda dəstəkləyici vasitələrin istifadəsi həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Bel yırtığı olan insan necə yatmalıdır?

Ağrını artırmayan və rahat yuxuya imkan verən vəziyyətdə yatmaq tövsiyə olunur. Bəzi xəstələr yanüstə, bəziləri isə arxası üstə uzandıqda daha rahat olurlar. Dizlərin arasına və ya altına yastıq qoymaq müəyyən insanlarda rahatlıq yarada bilər.

Bel yırtığı nə qədər müddətə sağalır?

Ağrılar bəzi insanlarda bir neçə həftə ərzində azalır, digərlərində isə daha uzun davam edə bilər. Sağalma müddəti simptomların ağırlığından, sinir sıxılmasının dərəcəsindən, fərdi sağlamlıq vəziyyətindən və müalicəyə reaksiyadan asılıdır.

Bel yırtığı iflicə səbəb ola bilərmi?

Çox nadir hallarda ciddi sinir sıxılması ağır nevroloji pozğunluqlara səbəb ola bilər. Ayaqlarda sürətlə artan gücsüzlük, qasıq nahiyəsində hissiyyat itkisi və sidik-nəcis funksiyasının pozulması təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir.