Hıçqırıq: 7 əsas səbəb və dayandırma yolları

Hıçqırıq diafraqmanın qəfil, qeyri-iradi yığılması nəticəsində yaranır. Bu zaman səs telləri sürətlə bağlanır və hamımıza tanış olan “hıç” səsi eşidilir. Həddindən artıq yemək, emosional gərginlik və bəzi dərmanlar hıçqırığı başladan amillər arasındadır.

Əksər hallarda o, bir neçə dəqiqəyə öz-özünə keçir və ciddi problem yaratmır. Bununla belə, təkrarlananda və ya uzun çəkəndə narahatlıq verə bilər. Aşağıda hıçqırıq səbəbləri, evdə tətbiq olunan rahatlama üsulları, profilaktika və nə zaman həkimə müraciət etməyin vacib olduğu izah edilir.

Hıçqırıq niyə yaranır?

Diafraqma döş qəfəsini qarın boşluğundan ayıran və nəfəsalmada mühüm rol oynayan əzələdir. Diafraqma istəmədən spazm keçirdikdə hava qəfil içəri daxil olur; ardınca səs tellərinin sürətlə bağlanması xarakterik səs əmələ gətirir. Bunun dəqiq mexanizmi bütün hallarda aydın olmasa da, bir sıra tətikləyici amillər məlumdur.

Hıçqırıq: 7 əsas səbəb

1. Həddindən artıq yemək

Böyük porsiya mədəni genişləndirərək yaxınlıqdakı diafraqmaya təsir edə bilər.

2. Tələsik yemək və hava udmaq

Sürətlə yemək, içmək və artıq hava udmaq köpə səbəb olub bu refleksi tətikləyə bilər.

3. Acılı qidalar və temperatur dəyişiklikləri

Acı bibərdəki kapsaisin və çox isti qidanın ardınca soyuq içki qəbul etmək bəzi insanlarda diafraqma spazmı ilə əlaqələndirilir.

4. Qazlı içkilər

Qaz mədənin dolmasına və genişlənməsinə səbəb ola bilər.

5. Alkoqol

Alkoqollu içkilər bəzi insanlarda bu halı tətikləyir.

6. Stress və güclü emosiyalar

Həyəcan, qorxu, narahatlıq və qəfil sevinc vagus və frenik sinirlərlə əlaqəli reflekslərə təsir edə bilər.

7. Bəzi dərmanlar və tibbi müdaxilələr

Müəyyən preparatlar, ümumi anesteziya və qarın əməliyyatlarından sonra bu simptom müşahidə edilə bilər.

Hıçqırığa səbəb ola bilən dərmanlar

Uzun sürən epizodlar bəzən müəyyən dərmanlarla əlaqəli ola bilər. Mənbədə aşağıdakı nümunələr göstərilir:

• Təzyiq dərmanı metildopa;
• Benzodiazepin qrupundan diazepam (Valium);
• Kortikosteroid deksametazon;
• Qısamüddətli təsirli barbituratlar (bəzi qıcolma, narahatlıq, yuxusuzluq və əzələ spazmı hallarında istifadə olunur);
• Cərrahi əməliyyatdan əvvəl tətbiq olunan ümumi anesteziya;
• Bəzi kimyaterapiya preparatları.

Vacib: İstifadə etdiyiniz dərmanın hıçqırığa səbəb olduğunu düşünürsünüzsə, onu özbaşına dayandırmayın. Müalicəni dəyişmək üçün həkimlə məsləhətləşin.

Yeməkdən sonra hıçqırıq

Yeməkdən sonra yaranan qısamüddətli epizodlar xüsusilə çox, sürətlə və ya acılı yemək yeyildikdə müşahidə edilə bilər. Qida və içki ilə hava udulması köpə səbəb olur. Mədənin həddindən artıq dolması diafraqmaya yaxın strukturları qıcıqlandıra bilər. Həzm sistemində qəfil temperatur dəyişmələrinin də rol oynaya biləcəyi ehtimal edilir.

Körpələrdə hıçqırıq

Yenidoğulmuşlarda əmizdirmə və ya butulka ilə qidalanma zamanı sürətli udma və hava qəbul etmə buna səbəb ola bilər. Bəzi tədqiqatlarda vaxtından əvvəl doğulmuş körpələrdə hıçqırığın daha çox müşahidə edildiyi bildirilir. Körpədə qidalanma, nəfəsalma və ya ümumi vəziyyətlə bağlı narahatlıq varsa, pediatrla danışın.

Emosional gərginlik və sinirlərin rolu

Stress, narahatlıq, həyəcan, qorxu və şok kimi güclü emosiyalar bu refleksi tətikləyə bilər. Vagus siniri bir sıra qeyri-iradi orqan funksiyalarında, frenik sinirlər isə diafraqmanın hərəkətində iştirak edir. Güclü həyəcan zamanı daha çox hava udulması da bu refleksə təsir edə bilər.

Başqa hansı hallar hıçqırıq yarada bilər?

Qarın nahiyəsində əməliyyatlar, turşu reflüksü, mərkəzi sinir sistemi xəstəlikləri və metabolik pozğunluqlar da hıçqırıqla əlaqəli ola bilər. Xüsusilə səbəbi bilinməyən uzunmüddətli hıçqırıqda əsas xəstəliyin araşdırılması əhəmiyyətlidir.

Hıçqırıq nə qədər davam edir?

Adi, qısamüddətli hıçqırıq çox vaxt bir neçə dəqiqə ərzində dayanır. Kəskin hıçqırıq 48 saatdan az davam edir. 48 saatdan uzun sürəndə isə davamlı hıçqırıq hesab olunur və tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Müalicə olunmayan bəzi hallarda hıçqırıq daha uzun müddət davam edə bilər.

Hıçqırığı necə dayandırmaq olar?

Hıçqırığı hər kəsdə qəti şəkildə dayandıran, güclü elmi sübutlarla təsdiqlənmiş universal üsul yoxdur. Buna baxmayaraq, aşağıdakı sadə üsullar bəzi insanlarda kömək edə bilər. Təhlükəsizliyi və rahatlığı ön planda saxlayın.

Evdə sınanan sadə üsullar

Nəfəsi qısa müddət saxlamaq

Bir neçə saniyə nəfəsinizi saxlayıb sonra sakitcə nəfəs alın. Özünüzü məcbur etməyin.

Soyuq sudan kiçik qurtumlar içmək

Bəzi insanlarda qısa müddətli rahatlama yarada bilər.

Az miqdarda toz şəkər udmaq

Ənənəvi üsullardandır, lakin təsiri etibarlı şəkildə sübut edilməyib; şəkər qəbuluna məhdudiyyəti olanlara uyğun olmaya bilər.

Limonun turş dadını yoxlamaq

Kiçik miqdarda limon dadmaq bəzən kömək edə bilər; reflüks və ya ağız-boğaz qıcıqlanması varsa uyğun deyil.

Dizləri sinəyə yaxınlaşdırmaq

Oturarkən dizləri sinəyə çəkib bir qədər önə əyilmək və vəziyyəti 30–60 saniyə saxlamaq bəzi insanlarda faydalı ola bilər.

Çox soyuq qida və ya xırda buzdan ehtiyatla istifadə

Bəzi mənbələrdə göstərilir, amma boğulma, diş həssaslığı və digər risklərə görə hər kəs üçün uyğun deyil.

Niyə hər ev üsulunu tətbiq etmək olmaz?

Kağız torbaya nəfəs alma oksigen çatışmazlığına səbəb ola bilər; ürək və ağciyər problemi olanlarda xüsusilə təhlükəli ola bilər. Gözə təzyiq göstərmək göz zədələnməsi riski daşıyır və tövsiyə edilmir. Valsalva manevri də hər kəs üçün uyğun deyil. Bu üsulları tibbi məsləhət olmadan tətbiq etmək əvəzinə, sadə və az riskli yanaşmaları seçmək daha məqsədəuyğundur.

Hıçqırıq riskini necə azaltmaq olar?

Hıçqırığı hər zaman önləmək mümkün olmasa da, gündəlik vərdişləri dəyişmək epizodların sayını azalda bilər:

• Qazlı və alkoqollu içkiləri məhdudlaşdırın.
• Yeməyi yavaş yeyin və yaxşı çeynəyin.
• Çox böyük porsiyalardan uzaq durun.
• Böyük yeməkdən sonra bir müddət dik vəziyyətdə qalın.
• Çox isti qidanın dərhal ardınca çox soyuq içki qəbul etməyin.
• Artıq hava udmağa səbəb olan saqqız çeynəmək və siqaret çəkmək kimi vərdişlərdən uzaq durun.

Uzunmüddətli hallarda əsas xəstəliyin nəzarət altına alınması mühümdür. Bəzi hallarda həkim dərman müalicəsini, çox nadir hallarda isə başqa müdaxilələri nəzərdən keçirə bilər.

Hıçqırıq zamanı nə vaxt həkimə müraciət etməli?

Ara-sıra yaranan və tez keçən hıçqırıq adətən təhlükəli deyil. Ancaq aşağıdakı hallarda tibbi yardım almaq lazımdır:

• Hıçqırıq 48 saatdan çox davam edirsə;
• Tez-tez təkrarlanır və gündəlik həyata mane olursa;
• Yemək yeməyi, yatmağı və ya nəfəs almağı çətinləşdirirsə;
• Başqa narahatedici simptomlarla birlikdə müşahidə edilirsə.

Nəfəs darlığı, qəfil nitq pozğunluğu, bədənin bir tərəfində zəiflik və ya digər təcili əlamətlər varsa, hıçqırığı gözləmədən təcili tibbi yardım alın.

Hıçqırıq haqqında tez-tez verilən suallar

Hıçqırıq nə üçün “hıç” səsi yaradır?

Diafraqmanın ani yığılmasından sonra səs telləri sürətlə bağlandığı üçün qısa, xarakterik səs yaranır.

Hıçqırıq nə vaxt təhlükəli sayılır?

48 saatdan artıq davam edəndə, tez-tez təkrarlananda və ya yemək, yuxu, nəfəsalma kimi fəaliyyətləri pozanda həkim qiymətləndirməsi lazımdır.

Hıçqırığı dərhal kəsmək mümkündürmü?

Bunu hər kəs üçün təmin edən sübutlu bir üsul yoxdur. Nəfəsi qısa saxlamaq və ya sudan kiçik qurtumlar içmək bəzilərində kömək edə bilər.

Hıçqırıq körpələrdə normaldırmı?

Qısa epizodlar yenidoğulmuşlarda tez-tez müşahidə edilir. Qidalanma və nəfəsalmada çətinlik varsa pediatrla məsləhətləşmək vacibdir.

Davamlı hıçqırığın əsas səbəbi nə ola bilər?

Bəzi dərmanlar, reflüks, sinir sistemi və metabolik problemlər rol oynaya bilər. Dəqiq səbəb həkim tərəfindən müəyyən edilir.

Uzun sürən hıçqırıqda dərman özbaşına qəbul edilə bilərmi?

Xeyr. Dərman seçimi əsas səbəbdən və şəxsin sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır; həkim məsləhəti tələb olunur.