Burun qanaması: 5 addımda ilk yardım və əsas səbəblər

Burun qanaması (epistaksis) həm uşaqlarda, həm də böyüklərdə rast gəlinən haldır. Çox vaxt burnun iç səthindəki incə qan damarlarının zədələnməsi nəticəsində yaranır və sadə ilk yardım tədbirləri ilə dayanır. Ancaq güclü, uzun sürən və ya təkrarlanan qanaxmaların səbəbini aydınlaşdırmaq vacibdir. Burun qanaması zamanı doğru davranmaq qan itkisini azaltmağa, narahatlığın qarşısını almağa və təhlükəli əlamətləri vaxtında müəyyən etməyə kömək edir.

Burun qanaması nədir və necə yaranır?

Burnun selikli qişası səthə yaxın yerləşən çoxsaylı xırda qan damarları ilə zəngindir. Quru hava, qıcıqlanma və ya kiçik zədə bu damarlardan birinin partlamasına səbəb ola bilər. Qan bir burun dəliyindən və ya hər ikisindən gələ bilər. Bəzən qan boğaza axdığı üçün insan tez-tez udqunmaq ehtiyacı hiss edir.

Qanaxmanın iki əsas forması var: ön və arxa burun qanaması. Ön hissədən başlayan qanaxmalar daha çox rast gəlinir və adətən daha asan dayanır. Burunun dərin hissəsindən gələn arxa qanaxma isə daha ciddi ola bilər və tibbi yardım tələb edə bilər.

Burun qanamasının əsas səbəbləri

Burun qanamasının səbəbləri hər yaşda eyni olmaya bilər. Ən çox rast gəlinən amillər bunlardır:

• Quru hava, mövsüm dəyişiklikləri və selikli qişanın quruması.
• Burnu barmaqla təmizləmək, sərt silmək və ya güclü şəkildə sümkürmək.
• Soyuqdəymə, burun və sinus infeksiyaları, allergik qıcıqlanma.
• Yıxılma, buruna zərbə və ya yad cismin buruna düşməsi.
• Qanın laxtalanmasına təsir edən bəzi dərmanlar və laxtalanma pozuntuları.

Yüksək arterial təzyiq bəzi insanlarda qanaxmanın uzanmasına və ya daha ağır keçməsinə təsir edə bilər, lakin hər burun qanamasının birbaşa səbəbi kimi qəbul edilməməlidir. Qan durulaşdırıcı dərman qəbul edən şəxslər təkrarlanan qanaxmanı həkimlə müzakirə etməlidirlər.

Burun qanaması zamanı nə etməli? 5 düzgün ilk yardım addımı

1. Oturun və başınızı bir qədər önə əyin

Dik oturun, başınızı geriyə deyil, azca önə əyin. Bu, qanın boğaza axmasını və udulmasını azaltmağa kömək edir. Uşağı da mümkün qədər sakitləşdirin və rahat oturdun.

2. Burnun yumşaq hissəsini sıxın

Baş və şəhadət barmağınızla burnun sümük hissəsinin altındakı yumşaq nahiyəni, hər iki burun dəliyini bağlayacaq şəkildə sıxın. Təzyiq qanayan xırda damarlara yönəlməlidir; yalnız burun körpüsünü tutmaq kifayət etmir.

3. Təzyiqi 10–15 dəqiqə fasiləsiz saxlayın

Ağızdan nəfəs alın və vaxtı saatla ölçün. Qanaxmanın dayanıb-dayanmadığını yoxlamaq üçün burnu tez-tez buraxmayın. İlk cəhddən sonra qanaxma davam edirsə, eyni üsulu bir dəfə də təkrarlayın. Dayanmırsa, tibbi yardım alın.

4. Qanaxma dayananda burnu qıcıqlandırmayın

Bir neçə saat ağır fiziki fəaliyyətdən, ağır yük qaldırmaqdan, güclü sümkürməkdən və burnu qurdalamaqdan uzaq durun. Selikli qişanın yenidən zədələnməməsi üçün ehtiyatlı davranın.

5. Təhlükəli əlamətləri qiymətləndirin

Çoxlu qan itkisi, huşun itməsi və ya huşunu itirəcək kimi olma, nəzərəçarpan zəiflik, nəfəsalma çətinliyi və ya baş-üz travmasından sonra qanaxma varsa, təcili tibbi yardım çağırın. Qanaxma 20–30 dəqiqə ərzində davam edirsə və ya iki düzgün sıxma cəhdinə baxmayaraq dayanmırsa, gecikdirmədən təcili qiymətləndirmə alın.

Burun qanamasında hansı səhvlərdən uzaq durmaq lazımdır?

• Başı arxaya atmayın: qan boğaza axa, ürəkbulanma və boğulma riski yarada bilər.
• Uzanıb arxası üstə yatmayın; dik və bir qədər önə əyilmiş vəziyyətdə qalın.
• Burnun yumşaq hissəsini sıxarkən tez-tez buraxıb yoxlamayın.
• Qan dayanan kimi burnu güclü sümkürməyin və ağır məşq etməyin.
• Həkim məsləhəti olmadan qan durulaşdırıcı dərmanları özbaşına dayandırmayın.

Uşaqlarda burun qanaması niyə baş verir?

Uşaqlarda burun qanaması tez-tez quru hava, burunu qurdalamaq, soyuqdəymə və yüngül zədə ilə əlaqəli olur. Valideyn uşağı oturtmalı, başını önə yönəltməli və burnun yumşaq hissəsini 10–15 dəqiqə sıxmalıdır. Qanaxma çox güclüdürsə, uşaq halsızlaşırsa, travma olubsa və ya problem davamlı təkrarlanırsa, pediatr və ya qulaq-burun-boğaz həkiminə müraciət etmək lazımdır.

Burun qanamasının qarşısını necə almaq olar?

Təkrarlanan burun qanaması ehtimalını azaltmaq üçün otaq havasının həddən artıq qurumasına yol verməyin. Quru mühitdə hava nəmləndiricisindən istifadə faydalı ola bilər. Burun daxilində quruluq varsa, uyğun fizioloji məhlul spreyi və ya nəmləndirici vasitə barədə əczaçı və ya həkimlə danışın. Burnu sərt sümkürməmək, allergiya əlamətlərini nəzarətdə saxlamaq və uşaqlara burnu qurdalamamağı öyrətmək də kömək edə bilər.

Hansı hallarda həkimə müraciət etməli?

Qanaxma tez-tez təkrarlanırsa, səbəbsiz göyərmələr yaranırsa, qan durulaşdırıcı dərman qəbul edirsinizsə və ya qanaxma adi üsullarla çətin dayanırsa, həkim müayinəsi vacibdir. Müayinə zamanı həkim burundakı qanaxma mənbəyini müəyyən edə, ehtiyac olduqda xüsusi tampon, damarın bağlanması (kauterizasiya) və ya əlavə müayinələr təklif edə bilər.

Tez-tez verilən suallar

Burun qanaması zamanı başı arxaya atmaq olarmı?

Xeyr. Başı arxaya atmaq qanı boğaza yönləndirir. Dik oturmaq və azca önə əyilmək daha təhlükəsizdir.

Burun qanamasını necə dayandırmaq olar?

Burnun yumşaq hissəsini 10–15 dəqiqə fasiləsiz sıxın, ağızdan nəfəs alın və başı önə əyin. Qanaxma dayanmırsa, yenidən sıxın və tibbi yardım alın.

Burun qanaması həmişə təhlükəlidirmi?

Xeyr, çox vaxt ciddi problem olmur. Bununla belə, güclü, təkrarlanan və travmadan sonra başlayan qanaxmalar qiymətləndirilməlidir.

Burun qanaması yüksək təzyiqdən yarana bilərmi?

Yüksək təzyiq qanaxmanın ağırlaşmasına təsir edə bilər. Lakin burundan qan gəlməsini yalnız təzyiqlə əlaqələndirmək düzgün deyil; digər səbəblər də nəzərə alınmalıdır.