Gecə ayaq qıcolmaları: 7 əsas səbəb və nə etməli?
Yuxunun ən şirin yerində baldırınız qəfil bərkiyir, ayağınızı tərpətmək çətinləşir və iti ağrı sizi oyadır? Bu, bir çox insanın yaşadığı gecə ayaq qıcolmaları ola bilər. Əzələnin iradədən asılı olmadan yığılması adətən bir neçə saniyədən bir neçə dəqiqəyədək davam edir. Çox vaxt ciddi xəstəlik əlaməti olmasa da, müntəzəm təkrarlanan ağrı yuxunu və gündəlik rahatlığı poza bilər.
Bu spazmlar daha çox baldırda hiss edilir, lakin ayaq pəncəsini və bud əzələlərini də tuta bilər. Səbəbi hər zaman müəyyən olunmur. Aşağıda mümkün risk amillərini, tutma zamanı atılacaq addımları və nə vaxt həkimə müraciət etmək lazım olduğunu izah edirik.
Gecə ayaq qıcolmaları nədir?
Belə qıcolmalar istirahət edərkən və ya yatarkən meydana çıxan ağrılı əzələ spazmlarıdır. Qıcolma zamanı əzələ sanki düyünlənir; ağrı keçdikdən sonra həmin nahiyədə bir neçə saat həssaslıq qala bilər. Yaş artdıqca belə epizodlara daha çox rast gəlinir, hamiləlik dövründə də baş verə bilər.
Gecə ayaq qıcolmaları niyə yaranır? 7 mümkün amil
1. Uzun müddət hərəkətsiz qalmaq
Gün ərzində masa arxasında uzun saatlar oturmaq və əzələləri az hərəkət etdirmək gecə ayaq qıcolmaları ehtimalını artıra bilər. Fasilələrlə ayağa qalxıb gəzmək və yüngül dartınma etmək faydalı vərdişdir.
2. Əzələləri həddindən artıq yükləmək
Xüsusilə alışmadığınız gücdə məşq və uzunmüddətli fiziki işdən sonra əzələlərdə gərginlik yarana bilər. Belə günlərdə gecə ayaq qıcolmaları müşahidə edilə bilər. Məşq yükünü tədricən artırmaq daha məqsədəuyğundur.
3. Uzun müddət ayaqüstə qalmaq
İş günü boyu ayaq üstə qalmaq, xüsusən sərt səthlərdə işləmək, baldır əzələlərini yora bilər. Bu ağrılarla üzləşənlər iş və istirahət arasındakı tarazlığa diqqət etməlidirlər.
4. Yatma mövqeyi və ayaq pəncəsinin vəziyyəti
Ayaq barmaqlarının uzun müddət aşağıya doğru yönəlməsi baldır əzələsini qısalmış vəziyyətdə saxlaya bilər. Gecə ayaq qıcolmaları zamanı yataq örtüyünün ayaq pəncəsini sıxıb-sıxmadığını da yoxlamaq olar.
5. Hamiləlik və yaşla bağlı dəyişikliklər
Hamiləlikdə bədənin yükünün dəyişməsi, yaş artdıqca isə əzələ və vətərlərdə baş verən dəyişikliklər qıcolma riskinə təsir edə bilər. Qıcolmalar hamiləlikdə tez-tez olursa, bunu müayinədə həkimlə müzakirə etmək lazımdır.
6. Dərmanlar və bəzi sağlamlıq vəziyyətləri
Sidikqovucular və bəzi digər preparatlar qıcolma ilə əlaqəli ola bilər. Diabetə bağlı sinir zədələnməsi, böyrək problemləri və qan dövranı pozuntuları da araşdırıla bilər. Şikayətlər dərman qəbulundan sonra başlayıbsa, preparatı özbaşına dayandırmayın; həkimlə danışın.
7. Maye və mineral balansında dəyişikliklər
Kifayət qədər maye qəbul etməmək və bəzi mineral çatışmazlıqları müəyyən insanlarda rol oynaya bilər. Ancaq gecə ayaq qıcolmaları hər dəfə maqnezium çatışmazlığı demək deyil. Analizsiz əlavə qəbul etməzdən əvvəl tibbi məsləhət alın.
Qıcolma başladıqda nə etməli?
Qıcolma başladıqda panikaya düşmədən ayağınızı düzəldin və pəncənizi yavaşca özünüzə, baldır istiqamətində çəkin. Bu dartınma gərilmiş əzələnin boşalmasına kömək edə bilər. Hərəkəti ağrını zorla artırmadan edin.
Sonra əzələni yüngül masaj edə, təhlükəsizdirsə ayağa qalxıb bir qədər gəzə bilərsiniz. İlıq duş və ya isti kompres əzələ gərginliyini yüngülləşdirə bilər; bəzilərində parçaya bükülmüş soyuq kompres rahatlıq verir. Ağrı keçəndən sonra ayağı bir müddət dincəltmək olar.
Gecə ayaq qıcolmaları necə azaldıla bilər?
Qıcolmalar təkrarlanırsa, yatmazdan əvvəl baldır əzələlərinə yüngül dartınma hərəkətləri edin. Gün ərzində müntəzəm hərəkət edin, birdən-birə çox ağır idmana başlamayın və maye qəbulunu fərdi ehtiyacınıza uyğun saxlayın. Yataqda ayaqlarınızı uzun müddət aşağı dartılmış vəziyyətdə saxlayan çox sıx örtüklərdən uzaq durun.
Bəzi insanlar üçün yüngül velotrenajor hərəkəti və uyğun ayaqqabı seçimi də faydalı ola bilər. Profilaktik üsullar hər kəsdə eyni nəticə vermir. Əlamətlər davam etdikdə yalnız ev üsullarına güvənmək düzgün deyil.
Ayaq qıcolması ilə narahat ayaqlar sindromu eynidirmi?
Xeyr. Qıcolma əzələnin qəfil və ağrılı yığılmasıdır. Narahat ayaqlar sindromunda isə əsas şikayət ayaqları hərəkət etdirmək üçün güclü ehtiyac və hərəkətsiz qalanda artan xoşagəlməz hisslərdir. Gecə ayaq qıcolmaları ilə bu vəziyyətin fərqini bilmək düzgün müayinə üçün əhəmiyyətlidir.
Nə vaxt həkimə müraciət etməli?
Gecə ayaq qıcolmaları tez-tez təkrarlanır, yuxunuzu pozur, güclü ağrı yaradır və ya əzələdə zəiflik, keyimə kimi başqa şikayətlərlə müşayiət olunursa, həkimə müraciət edin. Həkim istifadə etdiyiniz dərmanları, yanaşı xəstəlikləri və lazım olduqda laborator müayinələri nəzərdən keçirə bilər.
Bir ayaqda qəfil şişkinlik, qızartı və istiliklə müşayiət olunan ağrı adi əzələ qıcolması hesab edilməməlidir: təcili qiymətləndirmə tələb oluna bilər. Nəfəs darlığı və ya sinə ağrısı da varsa, dərhal təcili tibbi yardım alın.
Tez-tez verilən suallar
Gecə ayaq qıcolmaları nə qədər davam edir?
Əksər epizodlar saniyələr və ya bir neçə dəqiqə çəkir. Bəzən əzələ ağrısı daha uzun sürə bilər. Davamlı və ya getdikcə artan şikayətlər müayinə olunmalıdır.
Gecə ayaq qıcolmaları maqnezium azlığından yaranır?
Hər zaman yox. Mineral balansı bəzi hallarda rol oynaya bilər, ancaq səbəb yalnız maqnezium deyil. Əlavəni analiz və həkim məsləhəti olmadan qəbul etmək məsləhət görülmür.
Yatmazdan əvvəl hansı hərəkət kömək edə bilər?
Divara söykənərək baldır əzələsini yüngül dartmaq və gün ərzində kifayət qədər hərəkət etmək bəzi insanlarda gecə ayaq qıcolmaları epizodlarını azalda bilər. Hərəkətlər ağrı yaratmamalıdır.
