BlogGözəllik

Saç Tökülməsi: Səbəbləri, Müalicəsi və Qarşısını Alma Yolları

Saç tökülməsi mövsümi dəyişikliklər, stres, dəmir çatışmazlığı, hormon pozğunluqları səbəbilə baş verə bilər. Lakin uzunmüddətli saç tökülmələri ciddi xəstəliklərin əlamətlərindən biri ola bilər.

Saç tökülməsi nədir?

Sağlam bir baş dərisində orta hesabla 100 min ədəd saç olur və böyüklərdə yuyunma və darama nəticəsində gündə təxminən 100–150 saç telinin tökülməsi normal sayılır. Genetik meyillilik, stres, vitamin çatışmazlığı və hormon disbalansı başda olmaqla, lupus kimi autoimmun xəstəliklər, yaş, xərçəng, infeksiyalar və saçqıran xəstəliyi saç tökülməsinin geniş yayılmış səbəbləridir.

saç tökülməsi

Sağlam bir insanda saç tökülməsi 2 aya qədər davam edə bilər. İldə 3 dəfə təkrarlanan saç tökülmə müddətinin 2 ayı keçməsi bəzi ciddi xəstəliklərin xəbərçisi ola biləcəyi kimi, mütəxəssis yardımı almağı da tələb edə bilər. Saç tökülməsi adətən onu tetikleyen faktordan 3–4 ay sonra başlayır və bu faktorlar aradan qaldırıldıqdan 6–12 ay sonra normallaşa bilir.

Hər saç telinin ömür müddəti təxminən üç mərhələyə bölünür. Böyümə mərhələsi ən uzun olan mərhələdir və bu müddətdə saç ayda orta hesabla 1 sm uzanır. Bu mərhələ bitdikdən sonra saç bir neçə həftə davam edən istirahət mərhələsinə daxil olur. Orta hesabla 2–3 həftə davam edən bu mərhələdən sonra saç tökülmə mərhələsinə keçir. Tökülmə mərhələsinə daxil olan saç, saç follikulu ilə olan əlaqəsini itirir və 2–4 ay ərzində tökülür. Bu müddət darama, fırçalama və yuma ilə qısala bilər, lakin uzadıla bilməz. Vaxtı tamamlandıqda saça heç bir müdaxilə olmasa da, saç öz-özünə düşəcək. Dökülən saçın yerində follikuldan yeni saç əmələ gəlir.

Bu dövr ömür boyu davam edir. Saçın xarici görünüşündən onun hansı mərhələdə olduğunu anlamaq olmur. Hər hansı bir vaxtda saçların %85–90-ı böyümə mərhələsində, %1–2-si istirahət mərhələsində, %10–15-i tökülmə mərhələsində olur. Hətta gündə 100 saç telinə qədər tökülmənin normal qəbul edilməsinin səbəbi də bu saç fiziologiyası ilə izah olunur. Bu mərhələləri bilmək, saç tökülməsinin müalicəsinin niyə uzun çəkdiyini anlamaq baxımından da önəmlidir.

Saç tökülməsinin səbəbləri

Mövcud hər bir saç telinin özünəməxsus bir yaşam dövrü var. Hər saç teli 4–6 il yaşayır, sonra istirahət mərhələsinə keçir və daha sonra tökülür. Saçların bu şəkildə tökülməsi tamamilə təbii bir prosesdir və gündə 50–100 tel saçın tökülməsi normal hesab olunur. Əgər bu saydan daha çox tökülmə varsa, duş zamanı ələ gələn saç miqdarı artıbsa və ya qurudulmuş saçdan əl ilə çəkəndə 3–5 tel saç gəlirsə, bu vəziyyət ciddiyə alınmalıdır. Saç tökülməsinin çox fərqli səbəbləri ola bilər. Əsas məsələ bu səbəbin düzgün müəyyən olunması və uyğun müalicənin tətbiqidir.

Genetik saç tökülmesi faktorları

Saç tökülməsinin qadınlarda və kişilərdə səbəbləri fərqli ola bilər. Kişilərdə ən çox görülən səbəb genetik və hormona həssas kişi tipi saç tökülməsidir. Bu tip tökülmə xronik olur və yaş artdıqca keçəllik inkişaf edə bilər. Bu halda saç əkimi tələb oluna bilər. Erkən yaşda başlanan dəstək müalicələri, mezoterapiya və PRP, tökülmə sürətini azalda və keçəlliyə gedən prosesi ləngidə bilər.

Bu tip tökülmə qadınlarda da baş verə bilər. Xüsusilə ailəsində keçəllik problemi olan qadınlar risk altındadır. Son illərdə 16–18 yaşda başlayan kişi tipi tökülmələr, gənc qızlarda da daha çox müşahidə olunur. Bu artışın səbəbləri arasında aşırı stres, qeyri-bərabər qidalanma, uzun müddət ac qalma və hormonal problemlər var. Qadın tipində müalicəyə hormonal dəstəklərin əlavə edilməsi nəticəni daha da yaxşılaşdırır.

Dəri problemləri

Dəri və daxili xəstəliklər də saç tökülməsinə səbəb ola bilər. Dəri mənşəli tökülmələrin çoxu baş dərisini təsir edən xəstəliklərlə əlaqəlidir. Ekzema, sızanaq, yağlı dəri, göbələk infeksiyaları kimi hallarda saç dərisi zədələnərsə tökülmə qaçılmazdır. Müalicə isə əsas dəri xəstəliyinin aradan qaldırılması ilə mümkündür.

Yanlış qidalanma vərdişləri

Qidalanma səbəbindən yaranan saç tökülməsi də çox yayılmışdır. Saç canlı bir orqan olduğu üçün onun da qidalanmaya ehtiyacı var. Qeyri-bərabər qidalanma, uzun müddətli ac qalma, tək tip pəhriz və çox karbohidratlı qidalar saçın zəifləməsinə və tökülməsinə gətirib çıxara bilər. Müalicə sadədir – balanslı və sağlam qidalanmaya başlamaq kifayətdir.

Vitamin və mineral çatışmazlığı

Qidalanma problemi olmasa da, saç üçün vacib olan B12, D vitamini, fol turşusu, biotin, sink, dəmir kimi maddələrin az olması saçın tökülməsinə səbəb ola bilər. Hətta dəmir səviyyəsi normal olsa belə, dəmir əlavəsi bəzən tökülməni azalda bilir. Bu çatışmazlıqların müalicəsi həkim nəzarətində aparılmalıdır.

Hormonal problemlər

Hormonal pozğunluqlar zamanı aybaşı gecikməsi və ya nizamsızlığı, tüklənmədə artım, çoxlu sızanaq, sürətli çəki artımı kimi əlamətlər saç tökülməsi ilə yanaşı görülə bilər. Bu halda aybaşı dövrünün 2–3-cü günündə ediləcək qan testləri ilə səbəb müəyyən edilə bilər. Hormonal müalicələr bu tip tökülmədə effektivdir.

Bəzi daxili xəstəliklər və dərman istifadəsi

Qalxanabənzər vəzin xəstəlikləri, romatizmal xəstəliklər, bəzi hormon dərmanları, arıqlama həbləri, böyrəküstü vəzi xəstəlikləri, insulin müqaviməti, şəkər xəstəliyi, doğum nəzarət həbləri və bəzən bu həblərin kəsilməsi də tökülmə səbəbi ola bilər. Ani tökülmələrdən əvvəlki 3 ayda keçirilmiş əməliyyat, yüksək hərarətli xəstəlik, qan itkisi və şiddətli travma da səbəb ola bilər.

Doğuş və kimyaterapiya

İki xüsusi vəziyyət mövcuddur:

  1. Postpartum tökülmə – Doğuşdan 2–3 ay sonra, hamiləlik zamanı tökülməsi gecikmiş saçların eyni anda tökülməsidir.
  2. Kimyaterapiya – Müasir dərmanlarla bu tökülmələr daha az müşahidə olunsa da, müalicə bitdikdən sonra saçlar öz-özünə bərpa olmağa meyllidir.

Kosmetik səbəblər

Saçı tez-tez sıx bağlamaq, baş örtükləri, tez-tez fen və istilik tətbiqi, açıcı boyalar, düzləşdirici üsullar kimi vərdişlər saç telini xaricdən zədələyərək tökülməyə səbəb ola bilər.

Stres və depressiya

Həddindən artıq stres, depressiya, təşviş, psixoloji xəstəliklər və onların müalicəsində istifadə olunan dərmanlar da saç tökülməsinə səbəb ola bilər.

Saç tökülməsi növləri

Kişilərdə saç tökülməsi

Genetik əsasda androjen hormonlarının təsiri ilə yaranan saç tökülməsinə “androgenetik alopesiya” deyilir. Kişilərin təxminən yarısında, qadınların isə 20–25%-də müşahidə olunur. Xəstələr bəzən tökülmənin gücləndiyini hiss etsə də, adətən bu, telojen effluvium tipli kəskin tökülmələrdən fərqli olaraq illərlə yavaş-yavaş inkişaf edir. Bəzən xəstələr tökülmədən çox saçlarının incəldiyini hiss edirlər. Əsasən başın təpə hissəsində seyrəlmə olur və arxa hissə ilə müqayisədə nəzərə çarpan fərq yaranır. Qadınlarda erkən mərhələdə diaqnoz qoymaq çətin ola bilər. Müalicənin illərlə davam edəcəyi bilinməlidir.

Saçqıran tipli saç tökülməsi

Alopecia areata – qəfil başlayan, fərqli ölçülərdə, 1 və ya bir neçə dairəvi, tamamilə saçsız sahələrlə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Xalq arasında “saçqıran” deyilsə də, bu xəstəlik göbələk infeksiyası deyil, yoluxucu xüsusiyyəti yoxdur. Saçla yanaşı saqqal nahiyəsində də ola bilər. Adətən bir neçə ay və ya il ərzində müalicə ilə geriləyir. Əgər saç tökülməsi davam edirsə, bunu yüngül qəbul etmək olmaz – mütləq dermatoloqa müraciət edilməlidir.

Qalxanabənzər vəz hormonlarına bağlı saç tökülməsi

Qalxanabənzər vəzin az işləməsi (hipotireoz) zamanı saç və bədən tüklərində yayğın itki müşahidə oluna bilər. Müalicədən təxminən 8 həftə sonra saçlar yenidən böyüməyə başlayır. Uzun müddət müalicəsiz qalan hipotireozda qalıcı follikul itkisi ola bilər. Qalxanabənzər vəzin həddindən artıq işləməsi (hipertireoz) də tökülməyə səbəb ola bilər.

Vitamin çatışmazlığına bağlı saç tökülməsi

Doğuşdan sonra, xüsusilə 1–4-cü aylardan etibarən hormonal dəyişikliklərlə əlaqədar tökülmə başlaya bilər və adətən 6 aydan az çəkir. Qadınlarda saçın ön hissəsində seyrəlmə, akne, aybaşı nizamsızlığı, tüklənmə artımı kimi əlamətlər varsa, cinsi hormon səviyyələri yoxlanılmalıdır. Diffuz (bütün baş dərisini əhatə edən) tökülmələrdə qadınların 70%-ində dəmir çatışmazlığı aşkar edilir. Hətta qan azlığı olmasa belə, dəmir ehtiyatlarının azalması tökülməyə səbəb ola bilər.

Sink, biotin, B12, fol turşusu və D vitamini çatışmazlığı da saç tökülməsinə yol açır. Sərt pəhrizlərə başlandıqdan təxminən 1–6 ay sonra saç tökülməsi inkişaf edə bilər. Zülal depolarının azalması, saç hüceyrələrində zülal sintezinin pozulmasına və tökülməyə gətirib çıxarır. Yüksək hərarətli xəstəliklər və ya əməliyyatlardan 2–5 ay sonra da tökülmə ola bilər.

Stresə bağlı saç tökülməsi

Bəzi tənzimləyici dərmanlar (tansiyon, xolesterin, qalxanabənzər vəz dərmanları, doğum nəzarət həbləri, psixiatrik preparatlar, A vitamini törəmələri) tökülməyə səbəb ola bilər. Tökülmənin özü də stres yaradır. 2 aydan uzun sürən tökülmələrdə mütləq həkimə müraciət edilməlidir.

Diş çürüməsinə bağlı saç tökülməsi

Bəzən qəfil başlayan saçqıran və diffuz tökülmələrin səbəbi diş çürüməsi və bu səbəbdən yaranan infeksiyalar ola bilər. İmmunitet sistemi bu infeksiyalara qarşı mübarizə apararkən saç follikullarına da zərər verə bilər. Bu halda diş müalicəsi tökülmənin qarşısını ala bilər.

Kişilərdə saç tökülməsi

Kişilərdə saç tökülməsi qadınlara nisbətən daha çox görülür. Bu fərq 5-alfa reduktaz adlı fermentin qadınlarda daha az olmasından qaynaqlanır. Qadınlarda isə aromataz fermenti daha çoxdur. Buna görə bazardakı bir çox məhsul kişilərə yönəlik hazırlanır və qadınlarda eyni təsiri göstərmir. Amma saç əkimi həm kişi, həm qadınlar üçün qalıcı həll ola bilər.

Qadınlarda saç tökülməsi

Qadınlarda ən əsas səbəb genetik amillərdir. Bundan əlavə dəmir çatışmazlığı, hormonal pozğunluqlar, stres, qalxanabənzər vəzi problemləri, doğuş, hamiləlik, südvermə dövrü, menopoz, doğum nəzarət həbləri, tez-tez boya və kimyəvi saç prosedurları da tökülməni artırır.

Saç tökülməsinə nə yaxşı gəlir?

Saç dərisinə masaj etmək, saçın öz yağı ilə qidalanması üçün hər gün yuyulmaması, saç tipinə uyğun şampun istifadə etmək, biotinD vitamini əlavələri qəbul etmək, hindistan qozu yağı, argan yağı, biberiye yağı, nanə yağı kimi efir yağlarını saçlara tətbiq etmək, həmçinin stressdən uzaq durmaq saç tökülməsinə yaxşı təsir göstərir.

Saç modelində dəyişiklik etmək, saç formalaşdırmaq üçün yüksək istilik verən cihazlardan istifadənin azaldılması, omega-3, B12 və fol turşusu qəbul etmək də tökülməni azaltmağa kömək edir. Bundan əlavə balıq, lobya, ispanaq, kök, fındıq kimi zülalla zəngin qidalar, C vitamini olan tərəvəz, meyvə və çərəzlər saç tökülməsinin qarşısını almaqda faydalıdır.

Saç tökülməsinə qarşı faydalı tövsiyələr:

  • Minoksidil tərkibli saç baxım məhsullarından istifadə etmək
  • Zülal, omega-3, biotin, B12, fol turşusu və D vitamini qəbul etmək
  • Saçı qidalandırmaq üçün hindistan qozu yağı, biberiye yağı, nanə yağı və argan yağı tətbiq etmək
  • Baş dərisini təmiz və baxımlı saxlamaq
  • Kimyəvi məhsullardan qaçmaq
  • Saçı hər gün yuyub şampunlamaqdan çəkinmək
  • Saç tipinə uyğun şampun istifadə etmək
  • Bol su içərək saç dərisinin nəm balansını qorumaq
  • Baş dərisinə masaj etmək
  • Yüksək istilik verən cihazlardan istifadəni məhdudlaşdırmaq
  • Stressdən uzaq durmaq
  • Siqareti tərgitmək

Mənbə: Healthline

Minoksidil tərkibli məhsullar

Minoksidil saçların böyüməsini stimullaşdıraraq böyümə dövrünü uzada bilər, tüklərin qalınlaşmasına və boşluq görünüşünün azalmasına kömək edə bilər.

Baş dərisinə masaj

Barmaq ucları ilə edilən yüngül təzyiqli masaj qan dövranını artıraraq saç follikullarına daha çox qanın çatmasına kömək edir. Gündə 4 dəqiqəlik baş dərisi masajı saç böyüməsini stimullaşdıra bilər.

Omega-3, biotin, B12, fol turşusu və D vitamini

Saç tökülməsi yaşayan şəxslərdə çox vaxt zülal və amin turşusu çatışmazlığı müşahidə olunur. Xüsusilə aşağı kalorili pəhrizlər yağ turşuları və sink kimi vacib maddələrin çatışmazlığına səbəb ola bilər. Vitamin çatışmazlığı da risk faktorudur – A, B, C, D, E vitaminləri ilə yanaşı selenium, sink və dəmir qəbul etmək vacibdir.

Yüksək istilik verən cihazlardan çəkinmək

Fen, saç düzləşdirici və buruq maşınları saç follikullarına zərər verərək onları zəiflədir. İstifadə mümkün qədər azaldılmalıdır.

Saç tipinə uyğun şampun

Hər hansı bir şampun maddəsinin tökülməyə səbəb olduğu sübut olunmasa da, saç tipinə uyğun məhsul seçmək tövsiyə olunur. Hər gün şampunlamaq da saçlara zərər verə bilər.

Su qəbulunu artırmaq

Gündə ən az 2 litr su içmək saçların güclənməsinə və nəm balansının qorunmasına kömək edir.

Baş dərisini təmiz saxlamaq

Folikulların tıxanmaması üçün baş dərisinin təmiz və baxımlı qalması vacibdir.

Stressdən uzaq durmaq

Stress saç follikullarını “istirahət” mərhələsinə keçirərək tökülməni artıra bilər.

Kimyəvi məhsullardan uzaq durmaq

Boya, röfle və perma kimi kimyəvi prosedurlar saç follikullarına zərər verir.

Siqareti tərgitmək

Siqaret saçların erkən ağarmasına və tökülməsinə səbəb ola bilər.

Əlaqəli məqalələr

Back to top button