Ağız qoxusu niyə yaranır? Səbəbləri və aradan qaldırma yolları

Səhər oyandıqda və ya uzun müddət yemək yemədikdə nəfəsin xoşagəlməz qoxuması bir çox insana tanışdır. Bəzən sarımsaq, soğan və ya qəhvədən sonra yaranan qoxu qısa müddətdə keçir. Lakin ağız qoxusu gün ərzində də davam edirsə, səbəbi sadəcə nanəli saqqızla gizlətmək kifayət etmir. Bu halda dişlərin, dilin, diş ətlərinin və ağız quruluğunun yoxlanılması vacibdir.

Aşağıda ağız qoxusunun əsas səbəblərini, evdə atıla biləcək təhlükəsiz addımları, hansı vasitələrin müvəqqəti təsir göstərdiyini və nə vaxt stomatoloqa müraciət etməyin lazım olduğunu sadə dillə izah edirik.

Ağız qoxusu (halitoz) nədir?

Ağız qoxusu, tibbi adı ilə halitoz (halitozis), nəfəs zamanı hiss edilən arzuolunmaz qoxudur. Qoxunun mənbəyi çox vaxt ağız boşluğudur. Bakteriyalar qida qalıqlarını və ağızdakı zülal hissəciklərini parçalayarkən kükürdlü birləşmələr əmələ gətirir. Bu maddələr də xarakterik xoşagəlməz qoxuya səbəb ola bilir. Nəfəsin qoxusu dəyişə bilər və təkcə qoxunun xüsusiyyətinə görə diaqnoz qoymaq mümkün deyil.

Müvəqqəti ağız qoxusu ilə daimi halitoz eyni deyil. Məsələn, sarımsaq yedikdən sonra yaranan qoxu tədricən azala bilər. Davamlı problem isə diş əti xəstəliyi, ağız quruluğu və ya başqa bir səbəbin araşdırılmasını tələb edə bilər.

Ağız qoxusunun əsas səbəbləri

Dişlərin və dilin kifayət qədər təmizlənməməsi

Gündəlik fırçalama və diş aralarının təmizliyi yetərli olmadıqda qida qalıqları və bakterial ərp toplanır. Dilin nahamar səthində, xüsusən arxa hissəsində də bakteriyalar qala bilər. Buna görə yalnız ön dişləri fırçalamaq ağız qoxusunu aradan qaldırmaq üçün kifayət deyil. Dilin ehtiyatla təmizlənməsi gündəlik qulluğun faydalı hissəsidir.

Diş əti xəstəlikləri, diş çürüməsi və protezlər

Diş əti qanaması, qızartı, diş daşları, çürük və diş əti ciblərində yığılan bakteriyalar davamlı qoxuya səbəb ola bilər. Düzgün təmizlənməyən protezlər, breketlər və digər ağızdaxili aparatlarda da qida qalıqları toplana bilər. Belə hallarda evdə qoxunu ört-basdır etmək deyil, stomatoloq müayinəsi və lazım gəldikdə peşəkar təmizləmə əsas addımdır.

Ağız quruluğu və səhər qoxusu

Tüpürcək ağız boşluğunu nəmləndirməyə və qida hissəciklərini uzaqlaşdırmağa kömək edir. Yuxuda tüpürcək ifrazı azaldığı üçün səhərlər yüngül ağız qoxusu yaranması mümkündür. Ağız açıq yatmaq, burun tutulması, az maye qəbulu, tütün istifadəsi və bəzi dərmanlar quruluğu artıra bilər. Ağızda yapışqanlıq, tez-tez susama və udma çətinliyi hiss edilirsə, səbəbin araşdırılması faydalıdır.

Qidalanma, siqaret və gündəlik vərdişlər

Soğan, sarımsaq və kəskin qoxulu bəzi ədviyyatlar nəfəsin qoxusunu müvəqqəti dəyişə bilər. Uzun müddət ac qalmaq və sərt, çox aşağı karbohidratlı pəhrizlər də nəfəsin qoxusuna təsir edə bilər. Siqaret və digər tütün məhsulları həm özünəməxsus qoxu yaradır, həm də ağız quruluğu və diş əti xəstəliyi riskini artırır.

Boğaz, burun və digər sağlamlıq problemləri

Bəzi insanlarda ağız qoxusunun səbəbi badamcıq daşları, sinusit, burun-arxa axıntısı və ya ağız-boğaz infeksiyaları ola bilər. Qastroezofageal reflüks (GERD) də müəyyən hallarda xoşagəlməz nəfəsə yol aça bilər. Şəkərli diabet və böyrək və ya qaraciyər xəstəlikləri kimi sistemik vəziyyətlər daha nadir səbəblər arasındadır. Buna görə qoxunun hər zaman “mədədən gəldiyini” düşünmək doğru yanaşma deyil.

Ağız qoxusunu necə aradan qaldırmaq olar?

Ağız qoxusunu azaltmağın ən etibarlı yolu səbəbi müəyyən etmək və gündəlik ağız gigiyenasını yaxşılaşdırmaqdır. Aşağıdakı üsullar xüsusilə ağız boşluğunda bakteriya və ərp toplanması ilə əlaqəli hallarda kömək edə bilər.

Dişləri gündə iki dəfə düzgün fırçalayın

Yumşaq tüklü fırça və flüorlu diş məcunu ilə dişləri hər dəfə təxminən iki dəqiqə fırçalayın. Diş əti xəttini və arxa dişləri də unutmayın. Fırçanı adətən üç-dörd aydan bir, yaxud tükləri köhnəldikdə dəyişmək məsləhətdir. Fırçalama təkbaşına diş aralarını tam təmizləyə bilmir.

Diş ipi və ya dişarası fırçadan istifadə edin

Gündə ən azı bir dəfə diş ipi və ya ölçüsü uyğun dişarası fırça ilə dişlərin arasını təmizləyin. Bu, fırçanın çatmadığı nahiyələrdə qida qalıqlarının və ərpin azalmasına kömək edir. Diş ətində davamlı qanama varsa, üsulu yoxlamaq və səbəbi müəyyənləşdirmək üçün stomatoloqa müraciət edin.

Dilinizi zədələmədən təmizləyin

Dil təmizləyicisini və ya yumşaq diş fırçasını ehtiyatla dilin arxa hissəsindən önə doğru hərəkət etdirin. Güclü təzyiq etməyin, dili qanadacaq qədər sürtməyin. Ağız qoxusu dilin səthindəki örtüklə bağlıdırsa, bu addım faydalı ola bilər.

Ağız quruluğunu azaldın

Gün ərzində ehtiyacınıza uyğun su için. Şəkərsiz saqqız çeynəmək tüpürcək ifrazını stimullaşdıra bilər. Ağız quruluğu olan insanlarda spirt tərkibli qarqaralar narahatlığı artıra bilər; spirtsiz variantı stomatoloqla seçmək daha məqsədəuyğundur. Dərman qəbulundan sonra quruluq başlayıbsa, preparatı özbaşına dayandırmayın.

Ağız yaxalayıcılarından düzgün istifadə edin

Antibakterial tərkibli bəzi qarqaralar qoxuya səbəb olan bakteriyaların azalmasına kömək edə bilər. Ancaq ağız yaxalayıcısı diş fırçasını, diş ipini və peşəkar müalicəni əvəz etmir. Xlorheksidin kimi vasitələr hər gün uzun müddət özbaşına istifadə edilməməlidir; dişlərdə rəng dəyişikliyi və dad hissində dəyişiklik kimi yan təsirlər yarada bilər. Uyğun məhsulu stomatoloq seçməlidir.

Tütün istifadəsini dayandırın və protezləri təmiz saxlayın

Tütün məhsullarından uzaq durmaq ağız və diş əti sağlamlığına müsbət təsir edir. Protez, şəffaf qapaq və breket kimi vasitələri istehsalçı və stomatoloq təlimatına uyğun təmizləyin. Yatarkən çıxarılan protezlərin gigiyenasına ayrıca diqqət yetirin.

Evdə ağız qoxusuna qarşı nə etmək olar?

İlk olaraq bir neçə gün ardıcıl və düzgün ağız baxımı rejimi qurun. Səhər və axşam dişləri fırçalayın, gündə bir dəfə diş aralarını təmizləyin, dili yumşaq şəkildə təmizləyin və su içməyi unutmayın. Yeməkdən sonra ağzı adi su ilə yaxalamaq qalıqları uzaqlaşdırmağa kömək edə bilər.

Nanəli konfet, ətirli saqqız, cəfəri və müxtəlif ev qarqaraları qoxunu müvəqqəti gizlədə bilər. Lakin onların hamısı qalıcı müalicə sayılmır. Xüsusilə efir yağlarını ağıza birbaşa tətbiq etmək və ya məhlulları udmaq təhlükəli ola bilər. Ev vasitələrinə güvənərək davamlı diş əti qanamasını, ağrını və ya irinli şişkinliyi gözardı etməyin.

Səhər ağız qoxusu normaldırmı?

Səhər oyandıqda nəfəsin bir qədər xoşagəlməz olması çox vaxt gecə tüpürcəyin azalması ilə bağlıdır. Səhər su içmək, dişləri və dili təmizləmək qoxunu azalda bilər. Problem günün qalan hissəsində də qalırsa, ağız quruluğu, diş əti iltihabı və digər səbəblər qiymətləndirilməlidir.

Ağız qoxusunun müalicəsi necə aparılır?

Müalicə qoxunun mənbəyindən asılıdır. Stomatoloq dişləri, diş ətlərini, çürükləri, protezləri və dilin səthini qiymətləndirir. Diş daşı və diş əti xəstəliyi varsa, peşəkar təmizləmə və uyğun periodontal müalicə lazım ola bilər. Çürük və ya infeksiya aşkarlandıqda həmin problem ayrıca müalicə edilir.

Ağız boşluğunda aydın səbəb tapılmırsa, həkim burun-boğaz problemlərini, reflüksü, dərmanlara bağlı quruluğu və digər xəstəlik ehtimallarını araşdıra bilər. Ağız qoxusunun müalicəsi üçün səbəb müəyyən edilmədən antibiotik, mədə dərmanı və ya başqa preparat qəbul etmək düzgün deyil.

Nə vaxt stomatoloqa və ya həkimə müraciət etməli?

Düzgün gigiyenaya baxmayaraq ağız qoxusu bir neçə həftə ərzində davam edirsə və ya tez-tez təkrarlanırsa, ilk olaraq stomatoloqa müraciət edin. Diş əti qanaması, diş ağrısı, şişkinlik, boşalmış diş, davamlı ağız quruluğu və ya boğaz-burun şikayətləri varsa, müayinəyə daha tez getmək məqsədəuyğundur.

Şəkərli diabeti olan şəxsdə meyvə və ya asetonabənzər nəfəs qoxusu qusma, qarın ağrısı, sürətli-dərin nəfəsalma və ya güclü halsızlıqla müşayiət olunursa, bu, təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edən vəziyyətin əlaməti ola bilər. Qoxunun yalnız növünə əsaslanaraq özünüz diaqnoz qoymayın.

Tez-tez verilən suallar

Ağız qoxusunu evdə tam aradan qaldırmaq mümkündürmü?

Səbəb ərp, dil üzərində bakteriyalar və ya yüngül ağız quruluğudursa, düzgün gündəlik qulluq nəzərəçarpacaq kömək edə bilər. Diş əti xəstəliyi, çürük və ya başqa tibbi səbəb olduqda isə peşəkar müayinə və müalicə tələb olunur.

Dişlərimi fırçalayıram, amma niyə ağız qoxusu qalır?

Çünki qoxunun mənbəyi diş araları, dilin arxa hissəsi, diş əti cibləri, ağız quruluğu və ya başqa problem ola bilər. Təkcə fırçalama bütün bu nahiyələrə çatmır.

Ağız qoxusu mədə xəstəliyinin əlamətidirmi?

Bəzən reflüks kimi həzm sistemi problemləri nəfəsin qoxusuna təsir edir. Lakin ağız qoxusunun daha çox rast gəlinən mənbəyi ağız boşluğudur. Buna görə ilk mərhələdə stomatoloji səbəblərin yoxlanılması daha məntiqlidir.

Şəkərsiz saqqız ağız qoxusunu azaldırmı?

Şəkərsiz saqqız tüpürcək ifrazını artırmaqla quruluğu azaltmağa kömək edə bilər. Ancaq diş daşı, çürük və ya diş əti xəstəliyini müalicə etmir.

Uşaqlarda ağız qoxusu niyə yaranır?

Uşaqlarda da ağız gigiyenası, ağız quruluğu, diş çürüməsi və burun-boğaz problemləri rol oynaya bilər. Davamlı və ya birtərəfli burun axıntısı ilə müşayiət olunan qoxuda pediatr və ya müvafiq mütəxəssis müayinəsi lazımdır.