Hamiləlikdə uzaq durulmalı qidalar: Nə yemək olar, nələr risklidir?

Hamiləlikdə hər şeyə yenidən baxmaq lazım gəlir: səhər içdiyiniz qəhvəyə, sevdiyiniz pendirə, hətta restoranda seçdiyiniz salata. Bəs hamiləlikdə hansı qidalar həqiqətən təhlükəlidir, hansını isə sadəcə düzgün bişirmək kifayətdir? Bu sualın cavabı “heç nə yeməyin” deyil. Əsas məsələ infeksiya riskini azaltmaq, körpənin inkişafına zərər verə biləcək maddələrdən uzaq durmaq və balanslı qidalanmaqdır.

Hamiləlikdə uzaq durulmalı qidalar əsasən üç qrupa bölünür: zərərli mikroorqanizmlərlə çirklənə bilən məhsullar, civə və ya həddindən artıq A vitamini kimi risk daşıyan qidalar, eləcə də miqdarı məhdudlaşdırılmalı içkilər. Aşağıdakı bələdçi gündəlik seçimləri asanlaşdırmaq üçün hazırlanıb.

Hamiləlikdə bəzi qidalardan niyə uzaq durmaq lazımdır?

Hamiləlik zamanı immun sisteminin fəaliyyəti dəyişir. Buna görə listeriya, salmonella və toksoplazma kimi bakteriya və parazitlərlə yoluxma daha ciddi nəticələr verə bilər. Bəzi infeksiyalar anada yüngül əlamətlərlə keçsə belə, döl üçün təhlükə yarada bilər. Digər risk isə qidanın hazırlanması ilə yox, tərkibi ilə bağlıdır: məsələn, yüksək civə miqdarı və ya yüksək dozada retinol (hazır A vitamini).

Bütün məhsulları eyni dərəcədə təhlükəli saymaq düzgün deyil. Bəzi qidalar tam bişirildikdə təhlükəsiz olur; bəziləri isə hamiləlik boyu istisna edilməlidir. Bu fərqi bilmək həm rahat, həm də qidalı menyu qurmağa kömək edir.

Hamiləlikdə uzaq durulmalı qidalar: Əsas siyahı

1. Çiy və yaxşı bişməmiş ət, toyuq və qiymə

Çiy ət, qanlı bişmiş qiymə, tam hazır olmayan toyuq və yarımçıq bişmiş kabab bakteriya və parazit daşıya bilər. Xüsusilə qiymə və quş əti tam bişməlidir. Ətin içərisində çiy hissə qalmadığından əmin olun; mümkün olduqda qida termometrindən istifadə edin. Çiy ət üçün istifadə etdiyiniz taxta və bıçağı hazır yeməyə toxundurmayın.

Daha təhlükəsiz seçim: yaxşı bişmiş ət, toyuq, hinduşka və evdə hazırlanmış isti yeməklər.

2. Çiy balıq, suşi və bişməmiş dəniz məhsulları

Çiy balıqdan hazırlanan suşi, saşimi, ceviche və çiy istiridyə kimi məhsullar qida mənşəli infeksiya riskini artırır. Soyuq hisə verilmiş və soyuducuda saxlanılan bəzi balıq məhsulları da listeriya baxımından riskli ola bilər. Bu məhsulları yalnız tam qızdırıldıqdan sonra yemək daha təhlükəsiz yanaşmadır.

Balığı menyudan tam çıxarmaq lazım deyil. Yaxşı bişmiş, civəsi az olan növlər, məsələn, qızılbalıq, sardina və alabalıq faydalı qida maddələri verə bilər.

3. Civəsi yüksək olan iri yırtıcı balıqlar

Köpəkbalığı, qılıncbalıq, marlin və bəzi iri skumbriya və tuna növlərində civə daha çox toplana bilər. Civənin yüksək miqdarı inkişaf etməkdə olan sinir sisteminə mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusilə bigeye tuna növündən çəkinmək, digər tuna növləri üçün isə növə və porsiyaya görə məhdudiyyətləri nəzərə almaq lazımdır.

Əvəzində civəsi az, tam bişmiş balıqları seçin. Həftəlik balıq porsiyalarına dair tövsiyələr ölkəyə və balıq növünə görə dəyişir; həkiminizin və yerli qida təhlükəsizliyi qurumunun göstərişini əsas götürün.

4. Pasterizə olunmamış süd və riskli yumşaq pendirlər

Qaynadılmamış çiy süd və pasterizə olunmamış süd məhsulları listeriya kimi bakteriyalar daşıya bilər. Brie və camembert kimi kiflə yetişdirilən yumşaq pendirlər, eləcə də bəzi mavi damarlı pendirlər soyuq halda yeyildikdə daha çox ehtiyat tələb edir. Bu növlər yalnız içi də tam qızana, buxarı çıxana qədər bişirildikdə daha təhlükəsiz sayılır.

Marketdən alınmış pasterizə olunmuş süd, qatıq və bir çox yumşaq pendir, məsələn, etiketində pasterizə olunmuş süd göstərilən mozzarella və krem-pendir, adətən uyğun seçimdir. Məhsulun saxlanma şəraitini və son istifadə tarixini mütləq yoxlayın.

5. Çiy yumurta və çiy yumurtalı souslar

Çiy və ya yarıbişmiş yumurta salmonella riski daşıya bilər. Evdə hazırlanan mayonez, tiramisu, bəzi krem və souslarda çiy yumurta istifadə olunursa, daha təhlükəsiz alternativ seçin. Yumurtanın ağı və sarısı tam bərkiyənədək bişirilməsi praktik qaydadır.

Pasterizə olunmuş yumurtadan hazırlanmış sənaye souslarını etiketə və saxlanma qaydalarına uyğun qəbul etmək olar. Müxtəlif ölkələrdə yumurtanın təhlükəsizliyi ilə bağlı sertifikat qaydaları fərqlənir.

6. Soyuq kolbasa məhsulları və soyuducuda saxlanılan paştet

Dilimlənmiş hazır ət məhsulları, soyuq servis olunan sosiska və bəzi hisə verilmiş və ya qurudulmuş ətlər listeriya riski yarada bilər. Belə ətləri soyuq halda yeməkdənsə, içi də tam qızana qədər qızdırmaq daha məqsədəuyğundur. Soyuducuda saxlanılan paştetlərdən uzaq durmaq tövsiyə olunur; rəfdə otaq temperaturunda təhlükəsiz saxlanılan konserv məhsullarının riski fərqli ola bilər.

7. Qaraciyər və yüksək dozada A vitamini əlavələri

Qaraciyər və ondan hazırlanan yeməklər çox miqdarda retinol ehtiva edə bilər. Hamiləlikdə həddindən artıq retinol döl üçün zərərli ola bildiyinə görə qaraciyər məhsullarından uzaq durmaq tövsiyə edilir. Həkim məsləhəti olmadan A vitamini (retinol) olan yüksək dozalı əlavələr və balıq qaraciyəri yağı qəbul etməyin.

Bu xəbərdarlıq yerkökü və balqabaq kimi tərəvəzlərə aid deyil: onların tərkibində əsasən beta-karotin olur.

8. Çiy cücərtilər, yuyulmamış tərəvəz və meyvələr

Yonca, turp və digər toxum cücərtiləri çiy yeyildikdə bakteriya riski yarada bilər. Təkcə yumaq çiy cücərtilər üçün kifayət etməyə bilər; onları yaxşı bişirin. Salat göyərtisini, meyvələri və tərəvəzləri axar su altında diqqətlə yuyun. Kəsilmiş və paketlənmiş məhsulları soyuducuda saxlayın, saxlanma müddətinə əməl edin.

İçkilər: Nədən imtina etməli, nəyi məhdudlaşdırmalı?

Alkoqol: Tamamilə uzaq durun

Hamiləlikdə alkoqol üçün sübut olunmuş təhlükəsiz miqdar yoxdur. Buna görə şərab, pivə və digər spirtli içkilərdən imtina etmək ən təhlükəsiz seçimdir. Hamilə olduğunuzu bilmədən spirt qəbul etmisinizsə, bundan sonra içməyi dayandırın və narahatlığınızı həkimlə müzakirə edin.

Kofein: Gündə 200 mq-dan çox olmamalıdır

Kofein yalnız qəhvədə deyil, qara və yaşıl çayda, kolada, enerji içkilərində və şokoladda da var. Hamiləlikdə gündəlik ümumi kofein qəbulunu 200 mq-dan çox etməmək tövsiyə olunur. Bir fincanda kofein miqdarı qəhvənin növünə, ölçüsünə və dəmlənməsinə görə ciddi dəyişə bilər.

Məsələn, NHS-in təxmini göstəricilərinə görə bir fincan hazır qəhvədə 100 mq, bir fincan çayda 75 mq kofein ola bilər. Kofeinsiz qəhvə də çox az kofein ehtiva edə bilər. Gündəlik miqdarı bütün mənbələrdən toplamaq vacibdir.

Bitki çayları və pasterizə olunmamış şirələr

“Təbii” etiketi bütün bitki dəmləmələrinin hamiləlikdə təhlükəsiz olduğu demək deyil. Xüsusilə biyan kökü tərkibli çaylardan çəkinmək, digər bitki qarışıqları və qida əlavələrini həkimlə razılaşdırmaq yaxşıdır. Çiy, pasterizə olunmamış şirələr əvəzinə təhlükəsiz hazırlanmış, pasterizə edilmiş məhsulları seçin. İçməli suyun mənbəyindən əmin olun.

Hamiləlikdə nə yemək olar? Təhlükəsiz alternativlər

Hamiləlikdə uzaq durulmalı qidalar siyahısı uzun görünsə də, eyni qida qruplarının təhlükəsiz formaları mövcuddur. Məqsəd mühüm zülal, kalsium, dəmir və digər qida maddələrini menyudan çıxarmaq deyil, riski daha az olan variantları seçməkdir.

Riskli seçim	Daha təhlükəsiz alternativ
Çiy suşi və sashimi	Tam bişmiş balıq və ya bişmiş içlikli suşi
Qanlı kabab, yarımçıq bişmiş toyuq	Tam bişmiş ət və quş əti
Çiy süd, mənşəyi bilinməyən pendir	Pasterizə olunmuş süd, qatıq və uyğun pendir
Çiy yumurtalı ev mayonezi	Pasterizə olunmuş yumurta ilə hazırlanmış sous
Soyuq dilimlənmiş ət məhsulları	Buxarı çıxana qədər qızdırılmış ət
Çiy cücərtilər	Yaxşı bişmiş cücərtilər və yuyulmuş tərəvəz

Mətbəxdə qida təhlükəsizliyini necə təmin etmək olar?

• Əllərinizi çiy qidaya toxunmazdan əvvəl və sonra yuyun; çiy ət və hazır yemək üçün ayrı taxta və bıçaq istifadə edin.
• Ət, balıq və yumurtanı tam bişirin; xüsusilə qiymə və quş ətinin içi çiy qalmamalıdır.
• Süd məhsullarında pasterizasiya məlumatına, qablaşdırmaya, son istifadə tarixinə və soyuducu temperaturuna baxın.
• Meyvə və göyərtini yaxşı yuyun, hazır salatları soyuqda saxlayın və uzun müddət otaq temperaturunda qoymayın.
• Soyuducuda saxlanılmalı yeməyi vaxtında soyudun; şübhəli qoxusu və ya saxlanma şəraiti olan məhsulu dadmaqla yoxlamayın.

Riskli qida yemisinizsə, nə etməlisiniz?

Təsadüfən riskli məhsul yeməyiniz mütləq yoluxma demək deyil. Özünüzü yaxşı hiss edirsinizsə belə, nə yediyinizi və nə vaxt yediyinizi qeyd etmək faydalıdır. Qızdırma, davamlı qusma, ishal, güclü qarın ağrısı və ya qripəbənzər əlamətlər yaranarsa, gecikmədən həkimlə əlaqə saxlayın. Hamiləlikdə listeriya kimi infeksiyalar bəzən yüngül əlamətlərlə də keçə bilər. Özbaşına antibiotik qəbul etməyin.

Tez-tez verilən suallar

Hamiləlikdə pendir yemək olarmı?

Bəli. Pasterizə edilmiş süddən hazırlanmış bir çox pendir təhlükəsizdir. Kifli yumşaq və bəzi mavi damarlı pendirləri yalnız tam qızdırılmış halda seçin; etiketdə südün pasterizə olunub-olunmadığını yoxlayın.

Hamiləlikdə suşi yemək olarmı?

Çiy balıqlı suşidən uzaq durmaq daha təhlükəsizdir. Tam bişmiş balıq və ya dəniz məhsulu ilə hazırlanmış, gigiyenik şəraitdə saxlanılan variantları seçmək olar.

Hamiləlikdə hər gün qəhvə içmək olarmı?

Ümumi gündəlik kofein 200 mq həddini keçmirsə, bir çox qadın üçün məhdud miqdarda qəhvə mümkündür. Fincanın ölçüsü və istifadə etdiyiniz qəhvənin gücü mühümdür; fərdi məhdudiyyətlər üçün həkiminizlə danışın.

Hamiləlikdə balıq yemək təhlükəlidirmi?

Xeyr. Tam bişmiş və civəsi az olan balıq faydalı ola bilər. Risk əsasən çiy balıqda və civəsi yüksək iri yırtıcı növlərdədir.

Hamiləlikdə uzaq durulmalı qidalar bütün trimestrlərdə eynidirmi?

Əsas infeksiya təhlükəsizliyi qaydaları hamiləlik boyu keçərlidir. Bununla yanaşı, fərdi sağlamlıq vəziyyətiniz, istifadə etdiyiniz dərmanlar və həkiminizin tövsiyəsi menyunu dəyişə bilər.